Omuz, vücudumuzun en geniş hareket eden eklemidir. Saç taramaktan üst rafa uzanmaya, ceket giymekten torunu kucaklamaya kadar pek çok işte omzu kullanırız. Bu kadar hareketli olması, onu zorlanmaya ve yıpranmaya da açık hâle getirir. Ankara Maltepe'deki merkezimizde omuz ağrısı fizik tedavi süreci, ağrının kaynağını anlamaya yönelik bir FTR hekimi muayenesiyle başlar.
Omuz ağrısının tek bir nedeni yoktur. İleri yaşta en sık karşılaştığımız durumlar şunlardır:
- Rotator manşet sorunları: Omzu saran ve kolu döndüren dört küçük kasın tendonlarında (kiriş) tahriş, sıkışma ya da yıpranma tipi yırtık
- Donuk omuz (adeziv kapsülit): Eklem zarının kalınlaşıp büzüşmesiyle gelişen, giderek artan ağrı ve sertlik. Şeker hastalığı ve tiroit sorunlarında daha sık görülür
- Omuz kireçlenmesi: Eklem kıkırdağının yıpranması
- Kırık veya ameliyat sonrası sertlik
- Boyundan yansıyan ağrı: Sorun omuzda değil, boyunda olabilir
- İnme sonrası omuz ağrısı: Felçli taraftaki omuzda gelişen ağrı ve gevşeklik
Fizik tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, omzun hareketini ve gücünü geri kazanmanıza yardım etmek ve günlük işlerinizi kolaylaştırmaktır. Hangi nedenle olursa olsun, planın merkezinde egzersiz vardır. Her seansta aynı fizyoterapistle çalışırsınız.
Hangi belirtilerle gelinir?
- Kolu yana ya da öne kaldırırken belli bir açıda artan ağrı
- Saç tarayamama, sırtı kaşıyamama, arka cebe uzanamama
- Ağrılı omzun üzerine yatamama, gece uykudan uyandıran ağrı
- Omuzda sertlik; kolun artık eskisi kadar yükselmemesi
- Kolda güçsüzlük, bardak ya da çanta tutarken zorlanma
- Hareket sırasında omuzda takılma ya da ses
Fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?
Omuz ağrısında kolu uzun süre hiç kullanmamak sertliği artırabilir. Özellikle ileri yaşta, birkaç hafta kolu korumak donuk omuza zemin hazırlayabilir. Bu yüzden ağrı birkaç hafta içinde azalmıyorsa, hareketiniz kısıtlanıyorsa ya da uykunuz bozuluyorsa muayene için başvurmanız uygun olur.
Omuz ameliyatı olduysanız, hareket kısıtlamalarını ve fizik tedaviye başlama zamanını cerrahınız belirler. Bu konuda ameliyat sonrası rehabilitasyon sayfamıza bakabilirsiniz.
İlk muayene ve değerlendirmede neye bakıyoruz?
- Aktif ve pasif hareket açıklığı: Kolunuzu önce kendiniz kaldırırsınız, sonra fizyoterapist sizin yerinize kaldırır. İkisi arasındaki fark ağrının kaynağı hakkında ipucu verir. Açılar gonyometre (açı ölçer) ile ölçülür.
- Kas gücü: Omzu döndüren kasların gücü tek tek test edilir.
- Özel testler: Tendon sıkışmasını ve yırtığı düşündüren basit el testleri yapılır.
- Boyun muayenesi: Ağrının boyundan gelip gelmediği kontrol edilir. Ayrıntılar: boyun fıtığı.
- VAS: Ağrınızı 0 ile 10 arasında puanlarsınız.
- Omuz Ağrı ve Özürlülük İndeksi (SPADI): Saç tarama, giyinme, raf üstüne uzanma gibi işlerde ne kadar zorlandığınızı soran kısa bir ankettir. Türkçe sürümü vardır.
Önceki ultrason, MR ya da röntgen raporlarınızı getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Ölçümleri tedavi boyunca tekrarlayarak ilerlemenizi izleriz.
Tedavi sürecinde neler yapıyoruz?
Tedavi planı, FTR uzmanı hekimin muayenesinden sonra belirlenir. Plan, ağrının nedenine göre farklılaşır:
- Egzersiz: Rotator manşet sorunlarında omzu döndüren kasları ve kürek kemiği kaslarını güçlendiren kademeli egzersizler temel yaklaşımdır. Ayrıntılar: egzersiz tedavisi.
- Hareket açıklığı çalışmaları: Donuk omuzda ağrının izin verdiği ölçüde nazik germe ve hareket egzersizleri. Ağrılı dönemde zorlama yapılmaz, sertlik döneminde çalışmalar artırılır.
- Manuel terapi: Omuz eklemine ve kürek kemiğine nazik mobilizasyon, yumuşak doku teknikleri. Egzersizle birlikte uygulanır. Ayrıntılar: manuel terapi.
- Destekleyici yöntemler: Sıcak-soğuk uygulama veya elektroterapi, bazı hastalarda egzersizi kolaylaştırmak için kısa süreli kullanılabilir. Tek başına tedavi değildir. Ayrıntılar: elektroterapi.
- Günlük yaşam eğitimi: Giyinme, uyku pozisyonu ve ev işlerinde omzu koruyan pratik yöntemler.
Bazı hastalarda hekim, egzersize katılımı kolaylaştırmak için eklem içi enjeksiyon gibi tedavileri de değerlendirebilir. Bu kararı hekiminiz verir.
Tedavi ne kadar sürer?
Süre, ağrının nedenine bağlıdır. Tendon tahrişinde birkaç haftalık program ve ardından ev egzersizleri çoğu zaman yeterli olabilir. Donuk omuz ise yavaş seyreder; toparlanma aylar, bazen birkaç yıl sürebilir. Bu süreçte düzenli egzersiz, ağrıyı yönetmeye ve hareketi korumaya yardımcı olur.
Seans sayısını ve sıklığını hekiminiz belirler. Merkezimizde bir seans yaklaşık 60 dakika sürer. Program bitince size yazılı bir ev programı veririz.
Evde neler yapabilirsiniz?
- Sarkaç hareketi: Sağlam elinizle bir masaya dayanıp öne eğilin. Ağrılı kolunuzu gevşekçe sarkıtın ve küçük daireler çizdirin. Bu, eklemi zorlamadan hareket ettirir.
- Duvarda parmak yürütme: Duvara dönük durun, parmaklarınızla duvarda yavaşça yukarı "yürüyün". Ağrının izin verdiği noktada durun.
- Uyku pozisyonu: Sağlam tarafa yatıp ağrılı kolu önünüzdeki yastığa dayayın. Sırtüstü yatıyorsanız dirseğinizin altına ince bir yastık koyun.
- Sık kullanılan eşyalar: Günlük kullandığınız eşyaları bel ve göğüs hizasındaki raflara taşıyın.
- Giyinirken: Önce ağrılı kolu giydirin, çıkarırken en son onu çıkarın.
Bu hareketler genel örneklerdir. Size uygun olup olmadığını fizyoterapistinize sorun.
Yakınlar için
Omuz ağrısı yaşayan yakınınız giyinmekte, saçını taramakta ve mutfakta zorlanabilir. Yardım ederken onun yerine her şeyi yapmak yerine, kolunu kullanabileceği küçük işleri ona bırakın. Omuz sertliğinin önüne geçmekte günlük hareket çok önemlidir.
Ev egzersizlerini birlikte öğrenmek için seansa eşlik edebilirsiniz. Önceden inme geçirmiş bir yakınınız varsa, felçli koldan tutarak kaldırmayın; bu omuz ağrısına yol açabilir. Ayrıntılar: inme sonrası rehabilitasyon ve hasta yakını rehberimiz.
Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?
Şu durumlarda 112'yi arayın ya da acil servise gidin:
- Sol omuz veya kol ağrısıyla birlikte göğüste baskı, nefes darlığı, terleme ya da bulantı. Bu kalp krizi belirtisi olabilir.
- Düşme sonrası omuzda belirgin şekil bozukluğu ya da kolu hiç hareket ettirememe
Şu durumlarda da kısa sürede hekime görünün:
- Düşme veya ani zorlanmadan sonra kolu kaldıramama
- Omuzda kızarıklık, sıcaklık ve şişlikle birlikte ateş
- Kolda şişlik, renk değişikliği ya da soğukluk
- Açıklanamayan kilo kaybı veya geçmişte kanser tanısıyla birlikte omuz ağrısı
- Kolda ya da elde hızla artan uyuşma veya güçsüzlük
SGK ile tedavi
Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekim muayenesi ve raporu gerekir. Seans sayısı ve varsa katılım payı SGK kurallarına göre belirlenir. Adımları SGK ile fizik tedavi rehberimizde bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Donuk omuz fizik tedavi kaç seans sürer?
Donuk omuz yavaş seyreden bir durumdur ve iyileşmesi aylar, bazen birkaç yıl sürebilir. Bu nedenle tek bir seans sayısı vermek doğru olmaz. FTR uzmanı hekimimiz, omzunuzun hangi evrede olduğuna göre bir plan yapar. Ağrılı dönemde program daha hafiftir; sertlik döneminde hareket açıklığı çalışmaları artar. Ev egzersizleri sürecin en önemli parçasıdır.
Omuz ağrısı neden gece artar?
Ağrılı omzun üzerine yatmak dokulara baskı yapar. Gün içinde hareketle dağılan ağrı, gece hareketsiz kalınca daha çok hissedilebilir. Sağlam tarafa yatıp ağrılı kolu önünüzdeki bir yastığa dayamak, ya da sırtüstü yatıp dirseğin altına ince bir yastık koymak rahatlatabilir. Gece ağrısı ateş ya da kilo kaybıyla birlikteyse hekime başvurun.
Rotator manşet yırtığında ameliyatsız fizik tedavi mümkün mü?
Özellikle ileri yaşta, yavaş gelişen yıpranma tipi yırtıklarda egzersiz temelli fizik tedavi çoğu zaman ilk seçenek olarak denenir. Düşme ya da ani zorlanma sonrası kolu kaldıramama gibi durumlarda ise cerrahi değerlendirme gerekebilir. Hangi yolun uygun olduğuna ortopedi ve FTR hekimi, görüntüleme ve muayene bulgularına göre karar verir.
Omuz ağrısında sıcak mı soğuk mu uygulanmalı?
Yeni başlayan, zorlanma sonrası ağrılarda soğuk uygulama rahatlatabilir. Uzun süredir devam eden, sertlikle giden ağrılarda ise egzersiz öncesi ılık uygulama hareketi kolaylaştırabilir. Her ikisini de araya havlu koyarak 15–20 dakika yapın. Şeker hastalığı veya his azlığı varsa yanık ve donma riskine karşı dikkatli olun.
Omuz ağrısında egzersiz ağrıyı artırır mı?
Doğru dozda yapılan egzersiz sırasında hafif bir zorlanma hissedilebilir, bu beklenen bir durumdur. Ağrının ertesi güne kadar geçmesi ve günden güne artmaması gerekir. Fizyoterapistiniz egzersizleri ağrınıza göre ayarlar. Ağrı belirgin artıyorsa egzersizi bırakmayın; önce fizyoterapistinizle birlikte programı uyarlayın. Doğru dozu bulmak birkaç seans sürebilir.
Omuz ağrısı fizik tedavisi SGK kapsamında mı?
Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekim muayenesi ve raporu gerekir. Seans sayısı ve katılım payı SGK kurallarına göre belirlenir. Muayeneye kimliğinizi, varsa omuz MR'ı, ultrason ya da röntgen raporlarınızı ve ilaç listenizi getirin. Ayrıntılar SGK rehberimizde yer alıyor.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.
