Kireçlenme (Artroz) Fizik Tedavi

Kireçlenme, tıp dilindeki adıyla artroz ya da osteoartrit, eklemi kaplayan kıkırdağın zamanla yıpranmasıdır. En sık dizde, kalçada ve ellerde görülür. Kişi merdivende, uzun yürüyüşte ya da oturduktan sonra kalkarken ağrı ve tutukluk hisseder. Diz kireçlenmesi fizik tedavisi, bu şikâyetleri azaltmaya ve hareketi kolaylaştırmaya yönelik bir programdır. Ankara Maltepe'deki merkezimizde bu programı egzersiz temelli olarak planlıyoruz.

Kireçlenmede kıkırdaktaki değişiklik geri dönmez. Ancak ağrının ve kısıtlılığın düzeyi, çevredeki kasların gücüyle yakından ilişkilidir. Güçlü kaslar eklemi daha iyi taşır. İngiltere'deki NICE kılavuzu ve Avrupa romatoloji birliği EULAR, egzersizi kireçlenme tedavisinin temeli olarak önerir. Kilo fazlası olanlarda kilo vermek de bu önerilerin parçasıdır.

Tedavi planı, FTR uzmanı hekimimizin muayenesinden sonra belirlenir. Her seansta aynı fizyoterapistle çalışırsınız. Yakınınız seansa eşlik edebilir.

Hangi belirtilerle gelinir?

Hareketle artan, dinlenince azalan diz veya kalça ağrısı
Sabahları ya da uzun oturduktan sonra kısa süren tutukluk
Merdiven inip çıkarken, çömelirken zorlanma
Dizde çıtırtı hissi, zaman zaman şişlik
Yürüme mesafesinin kısalması, topallama
Elde parmak eklemlerinde şişkinlik ve kavramada zorluk

NICE kılavuzuna göre 45 yaş üstünde bu tipik belirtiler varsa hekim çoğu zaman muayeneyle tanı koyabilir. Röntgen her zaman gerekmez; gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

Fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?

Şikâyetler başladığında egzersize başlamak için beklemeye gerek yoktur. Erken dönemde kas gücünü korumak, günlük işleri daha uzun süre rahat yapmanıza yardım eder.

Ağrı çok şiddetliyse ya da diz belirgin şişmişse önce hekim muayenesi gerekir. Ani başlayan şişlik ve kızarıklık, kireçlenmeden başka bir nedene bağlı olabilir. Protez ameliyatı planlananlarda ise ameliyat öncesi güçlendirme, sonraki süreci kolaylaştırabilir. Ameliyat sonrası için diz ve kalça protezi sonrası fizik tedavi sayfamıza bakabilirsiniz.

İlk muayene ve değerlendirmede neye bakıyoruz?

FTR uzmanı hekimimiz şikâyetlerinizi dinler, eklemleri muayene eder ve varsa filmlerinizi inceler. Başka bir romatizmal hastalık şüphesi varsa ek tetkik isteyebilir. Ardından fizyoterapistiniz başlangıç ölçümlerini yapar:

VAS ağrı ölçeği: Ağrınızı 0–10 arasında bir çizgide işaretlersiniz.
WOMAC anketi: Diz ve kalçada ağrı, tutukluk ve günlük işlerdeki zorluğu soran bir ankettir.
Gonyometre: Dizin ya da kalçanın kaç derece bükülüp açıldığını ölçer.
Manuel kas testi: Uyluk ve kalça kaslarının gücünü elle derecelendirir.
Süreli Kalk ve Yürü Testi: Sandalyeden kalkıp 3 metre yürüyüp geri oturma süresini ölçer.
6 Dakika Yürüme Testi: Altı dakikada ne kadar yürüyebildiğiniz ölçülür; dayanıklılığı gösterir.

Ayrıca yürüme şeklinize, ayakkabınıza ve bacak dizilimine (örneğin dizlerin içe ya da dışa dönük olması) bakarız.

Tedavi sürecinde neler yapıyoruz?

Programın merkezinde egzersiz vardır. Seanslarda öğrendiğiniz hareketleri evde sürdürebilmeniz asıl hedeftir.

Kas güçlendirme: Uyluğun ön ve arka kasları ile kalça kasları çalışılır. Başlangıçta oturarak ya da yatarak yapılan hareketler, zamanla ayakta yapılanlara dönüşür.

Hareket açıklığı ve esneklik: Dizin tam açılıp bükülebilmesi yürüme ve merdiven için önemlidir. Esneme hareketleri bu açıklığı korumaya yardım eder.

Aerobik egzersiz: Sabit bisiklet veya yürüyüş gibi eklemi fazla zorlamayan çalışmalar genel kondisyonu destekler.

Günlük hayat eğitimi: Merdiveni kolay çıkma, alçak koltuklardan kaçınma, bastonu doğru elde kullanma, yükü bölerek taşıma gibi pratik bilgiler verilir. Baston, ağrılı tarafın karşı elinde tutulur.

Programda kullanılan yöntemler:

Egzersiz tedavisi: Tedavinin temelidir.
Manuel terapi: Kılavuzlar bunu tek başına değil, egzersizle birlikte önerir. Eklem hareketini kolaylaştırarak egzersize hazırlık sağlayabilir.

Kireçlenmede cihazla yapılan pasif uygulamaların tek başına yararı konusunda kanıtlar yetersizdir. Bu yüzden programımızda asıl ağırlığı aktif egzersize veririz. İlaç, eklem içi iğne veya ameliyat gibi kararlar hekiminizle konuşulur.

Tedavi ne kadar sürer?

Merkezdeki program genellikle birkaç haftalık bir dönemdir. Seans sayısını ve sıklığını hekiminiz belirler. Bu dönemde egzersizleri doğru ve güvenle yapmayı öğrenirsiniz.

Kas gücü birkaç haftada değil, aylar içinde artar. Kireçlenme uzun süreli bir durum olduğu için egzersiz de uzun süreli bir alışkanlık olmalıdır. Programınız bittikten sonra evde düzenli egzersizle devam etmeniz önerilir.

Evde neler yapabilirsiniz?

Fizyoterapistinizin verdiği egzersizleri haftanın çoğu günü yapın.
Egzersiz sırasında hafif ağrı olabilir. Ertesi gün de süren belirgin artış olursa fizyoterapistinize söyleyin.
Ağrılı günlerde tamamen durmak yerine hareketi azaltın ve bölün.
Kilo fazlanız varsa hekiminizle bir plan yapın. Az miktarda kilo kaybı bile dize binen yükü azaltır.
Yastıklı tabanlı, rahat ayakkabı giyin.
Alçak koltuk yerine kolçaklı ve yüksekçe bir sandalye tercih edin.
Şişlik ve ağrı için soğuk ya da sıcak uygulamanın hangisinin uygun olduğunu ekibimize danışın.

Yakınlar için

Kireçlenmesi olan anne veya babanız, ağrıdan korktuğu için giderek daha az hareket ediyor olabilir. Bu da kasları zayıflatır ve ağrıyı artırır. Bu döngüyü kırmada sizin desteğiniz önemlidir.

Onu "dinlensin" diye tamamen yerinden kaldırmamak yerine, kısa yürüyüşlere birlikte çıkın.
Evde kolçaklı, oturma yüksekliği uygun bir sandalye olmasına dikkat edin.
Merdivenlere iki taraflı tırabzan ve banyoya tutunma barı taktırmayı düşünün.
Ağrı kesicileri kendi başına fazla kullanıp kullanmadığını takip edin.
Muayeneye birlikte gelirseniz, evdeki zorlukları hekimimize daha iyi aktarabilirsiniz.

Daha fazla öneri için yakınlar için rehber sayfamıza bakabilirsiniz.

Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?

Dizde veya kalçada ani başlayan belirgin şişlik, kızarıklık ve ısı artışı
Ateşle birlikte eklem ağrısı
Düşme ya da burkulma sonrası eklemin üzerine basamama
Dizin kilitlenmesi, hiç açılamaması ya da sık sık boşalması
Baldırda yeni şişlik ve ağrı
Gece uykudan uyandıran, dinlenmeyle geçmeyen şiddetli ağrı

SGK ile tedavi

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. SGK kurallarına göre aynı vücut bölgesi için yıllık seans sayısı sınırlıdır. Ayrıntılar için SGK ile fizik tedavi rehberimizi okuyabilir veya 0312 230 60 40 numarasını arayabilirsiniz.

Eklem ağrısına iltihaplı bir romatizma da eşlik ediyorsa romatizmal hastalıklarda fizik tedavi sayfamız işinize yarayabilir. Tüm kas-iskelet programlarımızı ortopedik rehabilitasyon sayfasında bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Diz kireçlenmesi fizik tedaviyle geçer mi?

Kireçlenmede eklem kıkırdağındaki değişiklik geri dönmez. Fizik tedavinin amacı bu değişikliği ortadan kaldırmak değil; ağrıyı azaltmak, kasları güçlendirmek ve günlük işleri kolaylaştırmaktır. Kılavuzlar, egzersizi kireçlenme tedavisinin temeli olarak önerir. Düzenli egzersizle birçok kişi yürüme ve merdivende rahatlama yaşar; ancak sonuç kişiden kişiye değişir.

Diz kireçlenmesinde kaç seans fizik tedavi gerekir?

Seans sayısı; ağrının şiddetine, kas gücüne ve günlük hayattaki zorluklara göre değişir. FTR uzmanı hekimimiz muayeneden sonra planı belirler. Merkezdeki seansların asıl amacı, evde sürdüreceğiniz egzersiz programını doğru öğrenmenizdir. SGK'nın yıllık seans kuralları da planlamada dikkate alınır. Program sonunda ölçümler tekrarlanır ve devam gerekip gerekmediğine hekim karar verir.

Kireçlenmede hangi egzersizler yapılır?

Genellikle uyluk ve kalça kaslarını güçlendiren egzersizler, eklem hareketini koruyan esneme hareketleri ve yürüyüş veya bisiklet gibi eklemi fazla zorlamayan aerobik çalışmalar yapılır. Hangi hareketin sizin için uygun olduğunu muayene ve değerlendirmeden sonra belirleriz. Başlangıçta hafif hareketlerle başlanır, güç arttıkça zorluk kademeli olarak yükseltilir.

Kireçlenmede yürümek zararlı mı?

Hayır, genel olarak zararlı değildir. Kendinize uygun tempoda yapılan yürüyüş kireçlenmede önerilen etkinliklerdendir. Ağrı artıyorsa mesafeyi bölerek, düz zeminde ve uygun ayakkabıyla yürümek işe yarar. Egzersiz sırasında hafif ağrı olabilir; ertesi gün de süren belirgin artış varsa programın ayarlanması gerekir.

Kireçlenme fizik tedavisi SGK kapsamında mı?

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. Aynı vücut bölgesi için yıllık seans sayısı SGK kurallarıyla sınırlıdır. Güncel bilgi için hasta danışmanımıza ulaşabilir veya SGK rehberimizi okuyabilirsiniz. Hem diz hem kalça gibi iki farklı bölge için ayrı kurallar uygulanabilir.

Kireçlenmede protez ameliyatı ne zaman gündeme gelir?

Egzersiz, kilo kontrolü ve ilaç gibi yöntemlere rağmen ağrı günlük hayatı ciddi biçimde kısıtlıyorsa ortopedi hekimi protez seçeneğini değerlendirebilir. Bu karar kişiye özeldir. Ameliyat kararı verilse bile, ameliyattan önce kasları güçlendirmek ameliyat sonrası süreci kolaylaştırabilir. Ameliyat sonrası fizik tedavi süreci için ayrı bir sayfamız bulunuyor.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Yararlanılan kaynaklar (7)