Diz-Kalça Protezi Sonrası Fizik Tedavi

Diz veya kalça protezi ameliyatı, yıpranmış eklemin yerine yapay bir eklem takılmasıdır. Ameliyat eklemi yeniler ama çevresindeki kaslar zayıf kalır. Yeni ekleminizi güvenle kullanmanız için bu kasların yeniden çalışması gerekir. Diz protezi sonrası fizik tedavi, tam da bu noktada devreye girer. Ankara Maltepe'deki merkezimizde bu süreci, ameliyatınızı yapan cerrahın önerileriyle uyumlu biçimde planlıyoruz.

Protez sonrası fizik tedavinin amacı basittir: Güvenle yürümek, sandalyeden kalkmak, merdiven çıkmak ve kendi işinizi görebilmek. Bunun için eklem hareket açıklığı (eklemin bükülüp açılabildiği alan), kas gücü ve denge birlikte çalışılır. İlerleme hızı kişiden kişiye değişir. Yaş, ameliyat öncesi durum ve ek hastalıklar süreci etkiler.

Merkezimizde tedavi planı, FTR uzmanı (fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı) hekimimizin muayenesinden sonra belirlenir. Fizyoterapistiniz bu plana göre seanslarınızı yürütür. Her seansta aynı fizyoterapistle çalışırsınız, isterseniz yakınınız da seansa eşlik edebilir.

Kimler için?

Bu program, aşağıdaki durumlardan sonra fizik tedaviye yönlendirilen kişiler içindir:

Tam diz protezi veya yarım diz protezi ameliyatı olanlar
Tam kalça protezi veya yarım kalça protezi takılanlar
Kalça kırığı nedeniyle protez takılanlar (bu konuda ayrıntılı bilgi için kalça kırığı sonrası fizik tedavi sayfamıza bakabilirsiniz)
Protez revizyonu (eski protezin yenilenmesi) ameliyatı olanlar
Ameliyat öncesi hazırlık egzersizi almak isteyenler

Ameliyatı yakında olan biriyseniz, ameliyattan önce kas gücünüzü korumak da işe yarar. Bu dönemde evinizi hazırlamak için protez ameliyatına evi hazırlama rehberimizi okuyabilirsiniz.

Fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?

Hareket genellikle hastanede, ameliyattan kısa süre sonra başlar. İlk günlerde ayak bileği pompalama, kalça ve diz çevresi kasları sıkma gibi basit egzersizler yapılır. Bu egzersizler kan dolaşımını destekler ve pıhtı riskine karşı önem taşır.

Taburcu olduktan sonra ayaktan fizik tedaviye ne zaman geçeceğinize cerrahınızla birlikte karar verilir. Yara durumu, dikişler ve ağrı kontrolü bu kararı etkiler. Merkeze gelmekte zorlanıyorsanız evden alma ve bırakma (servis) hizmeti hakkında bilgi için bizi arayın.

İlk muayene ve değerlendirmede neye bakıyoruz?

İlk ziyarette FTR uzmanı hekimimiz sizi muayene eder. Ameliyat notunuzu, cerrahınızın koyduğu hareket sınırlarını ve varsa ilaçlarınızı inceler. Ardından fizyoterapistiniz bazı ölçümler yapar. Bu ölçümler başlangıç noktanızı gösterir ve ilerlemenizi sayılarla izlememizi sağlar.

Gonyometre ölçümü: Açıölçer benzeri bir aletle dizin veya kalçanın kaç derece bükülüp açıldığı ölçülür.
Manuel kas testi: Fizyoterapist elle hafif direnç uygulayarak kaslarınızın gücünü derecelendirir.
VAS ağrı ölçeği: Ağrınızı 0 ile 10 arasında bir çizgi üzerinde işaretlersiniz. Böylece ağrının seyrini takip ederiz.
WOMAC anketi: Diz ve kalçada ağrı, tutukluk ve günlük işlerdeki zorluğu soran kısa bir ankettir.
Harris Kalça Skoru: Kalça protezinde ağrı, yürüme mesafesi, merdiven ve oturma gibi işleri puanlar.
Süreli Kalk ve Yürü Testi: Sandalyeden kalkıp üç metre yürüyüp geri oturmanız süreyle ölçülür. Düşme riski hakkında fikir verir.

Ayrıca yarayı, bacaktaki şişliği ve yürüme şeklinizi gözlemleriz. Hangi yardımcı cihazı (yürüteç, koltuk değneği, baston) kullandığınızı da not ederiz.

Tedavi sürecinde neler yapıyoruz?

Program sabit bir kalıp değildir; ilerlemenize göre adım adım ilerler. Genel çerçeve şöyledir:

Erken dönem: Şişliği ve ağrıyı kontrol altına almak, eklemin hareket açıklığını artırmak ve yürüteçle güvenli yürümek hedeflenir. Yataktan kalkma, sandalyeye oturma ve tuvalet kullanımı gibi günlük geçişler çalışılır.

Orta dönem: Kas güçlendirme egzersizleri artar. Yürüteçten koltuk değneğine, sonra bastona geçiş denenir. Merdiven çıkma ve inme kuralları öğretilir: Çıkarken sağlam bacak önce, inerken ameliyatlı bacak önce.

İleri dönem: Denge çalışmaları, daha uzun yürüyüşler ve günlük hayata özel hedefler öne çıkar. Örneğin otobüse binmek, pazara gitmek veya torunla parka yürümek gibi.

Bu süreçte kullanılan yöntemler şunlardır:

Egzersiz tedavisi: Programın temelidir. Güç, hareket açıklığı ve dayanıklılık çalışılır.
Manuel terapi: Fizyoterapistin elle uyguladığı teknikler, eklem ve yumuşak doku hareketliliğini destekler.
Elektroterapi: Hekiminiz uygun görürse ağrı kontrolü veya kas uyarımı için kullanılabilir.

Kalça protezinde özel bir konu vardır: hareket kısıtlamaları. Arkadan yapılan ameliyatlarda ilk haftalarda genellikle kalçayı 90 dereceden fazla bükmek, bacak bacak üstüne atmak ve dizi içe çevirmek istenmez. Önden yapılan ameliyatlarda kurallar farklı olabilir. Size özel sınırları cerrahınız belirler. Biz bütün egzersizleri bu sınırlara göre düzenleriz.

Tedavi ne kadar sürer?

Kesin bir süre vermek doğru olmaz. İyileşme; yaşa, ameliyat öncesi kas gücüne ve ek hastalıklara göre değişir. NHS'e göre tam iyileşme birkaç ay, bazen daha uzun sürebilir. Birçok kişi yaklaşık altı hafta sonra yardımcı cihazsız yürümeyi deneyebilir.

Ayaktan fizik tedavi programı çoğu hastada birkaç hafta sürer. Seans sayısını ve sıklığını hekiminiz belirler, gerekirse günceller. Programın bitmesi egzersizin bittiği anlamına gelmez. Ev programınıza aylarca devam etmeniz gerekir.

Evde neler yapabilirsiniz?

Fizyoterapistiniz size yazılı bir ev programı verir. Bu programı her gün, önerilen sayıda yapmanız ilerlemenin önemli bir parçasıdır. Genel güvenli öneriler şunlardır:

Gün içinde kısa ve sık yürüyüşler yapın. Uzun süre hareketsiz oturmayın.
Şişlik için bacağınızı yükseltin; soğuk uygulamayı ne kadar süre yapacağınızı ekibimize danışın.
Halıları kaldırın, geceleri koridor ışığını açık bırakın.
Sık kullandığınız eşyaları bel ile omuz hizası arasına koyun.
Kalça protezinde alçak koltuk ve divanlardan kaçının; yükseltici klozet kapağı kullanın.
Ağrı kesicinizi hekiminizin önerdiği biçimde alın. Egzersizden önce almanız işinizi kolaylaştırabilir.

Ev düzeni için ayrıntılı bir liste isterseniz evde düşmeyi önleme rehberimize bakabilirsiniz.

Yakınlar için

Annenizin veya babanızın protez ameliyatı olması, aile için de yeni bir düzen demektir. İlk haftalarda en çok ihtiyaç duyulan şey, güvenli bir ev ve düzenli bir egzersiz rutinidir.

İlk muayeneye birlikte gelin. Cerrahın hareket kısıtlamalarını ve ilaç listesini yanınızda getirin.
Seanslara girebilirsiniz. Egzersizleri izlemeniz, evde doğru yapılıp yapılmadığını kontrol etmenizi kolaylaştırır.
Her şeyi onun yerine yapmayın. Güvenli olduğu sürece kendi işini yapması iyileşmenin parçasıdır.
Yorgunluk, iştahsızlık veya moral bozukluğu fark ederseniz ekibimize söyleyin.

Hasta yakınlarına yönelik genel önerilerimizi yakınlar için rehber sayfamızda topladık.

Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?

Aşağıdaki belirtilerden birini fark ederseniz fizik tedaviyi beklemeden cerrahınıza veya acil servise başvurun:

Pıhtı (derin ven trombozu) belirtileri: Baldırda yeni başlayan şişlik, ağrı, kızarıklık veya ısı artışı
Akciğere pıhtı atması şüphesi: Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı öksürük. Bu durumda 112'yi arayın.
Enfeksiyon belirtileri: Yarada artan kızarıklık, akıntı, kötü koku, ateş veya titreme
Kalça çıkığı şüphesi: Ani ve şiddetli kalça ağrısı, bacağın kısa görünmesi veya dönmesi, bacağa yük verememe
Ağrıda ani ve açıklanamayan artış, düşme sonrası yeni ağrı

SGK ile tedavi

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. SGK kurallarına göre aynı vücut bölgesi için yıllık seans sayısı sınırlıdır ve tedaviye rapordan sonra belirli süre içinde başlanmalıdır. Ayrıntılar için SGK ile fizik tedavi rehberimizi okuyabilir veya 0312 230 60 40 numarasından hasta danışmanımıza ulaşabilirsiniz.

Ortopedik rehabilitasyon hizmetlerimizin tamamını ortopedik rehabilitasyon sayfamızda görebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Diz protezi sonrası kaç seans fizik tedavi gerekir?

Seans sayısı herkes için aynı değildir. Ameliyatın türü, dizin ne kadar bükülebildiği, kas gücü ve genel sağlık durumu belirleyicidir. FTR uzmanı hekimimiz muayeneden sonra bir plan yapar ve ilerlemeye göre günceller. Çoğu hastada ayaktan program birkaç hafta sürer; evde yapılan egzersizler ise aylarca devam eder. SGK'nın yıllık seans kuralları da planlamada dikkate alınır.

Kalça protezi sonrası hangi hareketler yasaktır?

Kısıtlamalar, cerrahın kullandığı yönteme göre değişir. Arkadan yapılan ameliyatlarda ilk haftalarda genellikle kalçayı 90 dereceden fazla bükmek, bacak bacak üstüne atmak ve dizi içe çevirmek istenmez. Önden yapılan ameliyatlarda kurallar farklı olabilir. Size özel sınırları cerrahınız belirler; biz egzersizleri bu sınırlara göre düzenleriz.

Protez ameliyatından sonra fizik tedaviye ne zaman başlanır?

Hareket genellikle hastanede, ameliyattan kısa süre sonra başlar. Taburcu olduktan sonra ayaktan fizik tedaviye geçiş zamanını cerrahınız ve FTR hekimimiz birlikte belirler. Dikişler, yara durumu ve ağrı kontrolü bu kararı etkiler. Beklerken hastanede öğrendiğiniz egzersizlere evde devam etmeniz önemlidir. Merkeze gelmekte zorlanıyorsanız evden alma ve bırakma (servis) hizmeti hakkında bilgi için bizi arayın.

Protez sonrası fizik tedavi SGK kapsamında mı?

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. Aynı vücut bölgesi için yıllık seans sayısı SGK kurallarıyla sınırlıdır. Güncel kuralları ve belge listesini hasta danışmanımızdan öğrenebilir, SGK rehberimize göz atabilirsiniz. Rapordan sonra tedaviye belirli bir süre içinde başlanması gerektiğini de unutmayın.

Protez sonrası evde fizik tedavi yapılabilir mi?

Evde fizik tedavi hizmetimiz yoktur. Tedavi merkezimizde, hekim muayenesinden sonra yapılır. Merkeze gelmekte zorlanıyorsanız evden alma ve bırakma (servis) hizmeti hakkında bilgi için bizi arayın.

Diz protezi sonrası ne zaman bastonsuz yürünür?

Bu süre kişiden kişiye değişir. NHS'e göre birçok kişi yaklaşık altı hafta sonra yardımcı cihazsız yürümeyi deneyebilir. Ancak denge, kas gücü ve ağrı durumu bu kararı belirler. Yürüteçten bastona ve bastondan bağımsız yürümeye geçişi fizyoterapistiniz kontrollü biçimde planlar. Bastonu bırakmak için acele etmeyin; topallama devam ediyorsa baston bir süre daha gerekebilir.

Protez ameliyatından sonra araba ne zaman kullanılabilir?

NHS, tam diz protezinden sonra en az altı hafta beklemeyi önerir. Kalça protezinde de benzer bir süre söz konusudur. Direksiyona dönmeden önce frene hızlı ve güçlü basabilmeniz, ağrı kesici etkisinde olmamanız gerekir. Son kararı cerrahınız verir. İlk yolculuklarda yolcu koltuğuna binerken ve inerken de dikkatli olun.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Yararlanılan kaynaklar (8)