Kalça kırığı, çoğunlukla ileri yaşta ve ev içindeki basit bir düşmeyle ortaya çıkar. Kemik erimesi (osteoporoz) olan kişilerde kemik daha kolay kırılır. Ameliyat kırığı onarır ama kişinin yeniden yürümesi için kasların, dengenin ve özgüvenin de toparlanması gerekir. Kalça kırığı sonrası fizik tedavi bu toparlanmanın temel parçasıdır. Ankara Maltepe'deki merkezimizde bu süreci aileyle birlikte planlıyoruz.
Kalça kırığından sonra amaç, kişinin kırık öncesindeki yaşamına olabildiğince yaklaşmasıdır. Bu herkes için farklı bir hedef olabilir. Kimi hasta bastonla pazara gitmeyi, kimi ev içinde yardımsız dolaşmayı hedefler. NHS, bazı kişilerin kırık öncesi gücüne tam dönemeyebileceğini açıkça belirtir. Biz de hedefleri bu gerçekçilikle, sizinle birlikte koyarız.
Tedavi planı, FTR uzmanı hekimimizin muayenesinden sonra belirlenir. Fizyoterapistiniz bu plana göre çalışır ve her seansta aynı kişi olur. Yakınınız seanslara eşlik edebilir.
Kimler için?
- Kalça kırığı nedeniyle çivi, plak veya vida ile ameliyat olanlar
- Kalça kırığı nedeniyle yarım ya da tam protez takılanlar
- Ameliyat edilemeyen ve hekim önerisiyle hareket programına alınan hastalar
- Kırık sonrası yürümekte zorlanan, düşmekten korkan veya evden çıkamayan yaşlılar
Protez takılan hastalarda protez sonrası kurallar da geçerlidir. Bunlar için diz ve kalça protezi sonrası fizik tedavi sayfamıza bakabilirsiniz.
Fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?
İlk hareket hastanede başlar. NICE kılavuzu, uygun olan hastaların ameliyattan sonraki gün fizyoterapist değerlendirmesiyle hareket ettirilmesini önerir. Erken hareket; kas kaybını, pıhtıyı, zatürreyi ve bası yarasını önlemeye yardım eder.
Taburcu olduktan sonra fizik tedaviye ara vermemek önemlidir. Merkeze gelmekte zorlanıyorsanız evden alma ve bırakma (servis) hizmeti hakkında bilgi için bizi arayın. Ameliyatı yapan cerrahın bacağa ne kadar yük verilebileceğine dair talimatı, programın temelini oluşturur.
İlk muayene ve değerlendirmede neye bakıyoruz?
FTR uzmanı hekimimiz önce ameliyat raporunu, kullanılan ilaçları ve diğer hastalıkları inceler. Kalp, şeker, tansiyon ve unutkanlık gibi durumlar programı etkiler. Ardından fizyoterapistiniz başlangıç ölçümlerini yapar:
- Gonyometre: Kalça ve dizin kaç derece hareket ettiğini ölçer.
- Manuel kas testi: Kalça ve bacak kaslarının gücünü elle derecelendirir.
- VAS ağrı ölçeği: Ağrınızı 0–10 arasında işaretlersiniz; seyrini izleriz.
- Süreli Kalk ve Yürü Testi: Sandalyeden kalkıp 3 metre yürüyüp dönme süresi ölçülür. Düşme riski hakkında bilgi verir.
- Berg Denge Ölçeği: Ayakta durma, dönme, uzanma gibi 14 kısa görevle dengeyi puanlar.
- Barthel İndeksi: Yemek, giyinme, tuvalet, banyo gibi günlük işlerde ne kadar yardıma ihtiyaç olduğunu gösterir.
- Harris Kalça Skoru: Protez takılan hastalarda ağrı ve işlevi puanlamak için kullanılabilir.
Bu ölçümler rakamla ilerlemeyi gösterir. Hem size hem ailenize "nereden nereye geldik" sorusunun cevabını verir.
Tedavi sürecinde neler yapıyoruz?
Kalça kırığı sonrası rehabilitasyon adım adım ilerler. Her adıma geçiş, bir önceki güvenle yapılabildiğinde olur.
Yatak ve sandalye dönemi: Yatak içi egzersizler, yatakta dönme, oturmaya geçiş ve sandalyeye güvenli transfer çalışılır. Derin nefes egzersizleri akciğerleri korur.
Yürüteçle yürüme dönemi: Cerrahın izin verdiği yükle yürüteçle yürüme, tuvalete gidip gelme, kısa mesafelerde bağımsızlık hedeflenir.
Güç ve denge dönemi: Kalça çevresi ve bacak kasları güçlendirilir. Yürüteçten bastona geçiş denenir. Merdiven, kapı eşiği ve dar alanlarda dönme gibi gündelik zorluklar çalışılır.
Yeniden düşmeyi önleme dönemi: Denge egzersizleri, yere düşünce kalkma yöntemleri ve ev güvenliği ele alınır. Kalça kırığı geçirmiş kişide yeni düşme riski yüksektir. Bu dönem ihmal edilmemelidir.
Kullandığımız yöntemler:
- Egzersiz tedavisi: Güç, dayanıklılık ve hareket açıklığı için
Kalça kırığı genellikle kemik erimesinin bir işaretidir. Bu yüzden osteoporoz değerlendirmesi ve ilaç tedavisi konusunu hekiminizle konuşmanızı öneririz.
Tedavi ne kadar sürer?
NHS'e göre kalça kırığının iyileşmesi birkaç hafta ile birkaç ay sürer; bazen daha uzun sürebilir. İleri yaşta ve ek hastalığı olan kişilerde süreç yavaşlayabilir.
Seans sayısını ve sıklığını FTR hekiminiz belirler. Program, hedeflerinize ulaşıp ulaşmadığınıza göre gözden geçirilir. Resmî seanslar bittikten sonra ev programına devam etmek, kazanılanı korumak için gereklidir.
Evde neler yapabilirsiniz?
- Fizyoterapistinizin verdiği egzersizleri her gün, önerilen sayıda yapın.
- Gün boyunca yatakta değil sandalyede oturmaya çalışın. Kısa ama sık yürüyün.
- Yürüteci veya bastonu evde de her zaman kullanın. "Birkaç adım" bile olsa bırakmayın.
- Kaygan halıları kaldırın, banyoya tutunma barı taktırın, gece için yol ışığı kullanın.
- Kaymayan, arkası kapalı terlik veya ayakkabı giyin.
- Bol su için ve öğünleri atlamayın. Beslenme, kas ve kemik iyileşmesini destekler.
Ev düzenlemesi için evde düşmeyi önleme rehberimiz ayrıntılı bir kontrol listesi sunar.
Yakınlar için
Kalça kırığı çoğunlukla aniden olur ve aileyi hazırlıksız yakalar. İlk haftalarda ailenin desteği, tedavinin kendisi kadar önemlidir.
- İlk muayeneye birlikte gelin. Ameliyat raporu, taburcu belgesi ve ilaç listesini getirin.
- Seanslara girin ve egzersizleri öğrenin. Evde hatırlatma ve eşlik sizden gelecektir.
- Anne veya babanız düşmekten korkuyorsa bunu küçümsemeyin. Bu korku hareketi azaltır; ekibimize söyleyin.
- Ani başlayan unutkanlık, dalgınlık veya huzursuzluk (deliryum) olabilir. Bunu hemen hekime bildirin.
- Her işi onun yerine yapmak yerine, güvenle yapabildiği işleri ona bırakın.
- Kendinize de zaman ayırın. Bakım veren yakının yorulması sık görülür.
Ayrıntılı öneriler için yakınlar için rehber sayfamıza bakabilirsiniz.
Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?
- Baldırda yeni şişlik, ağrı, kızarıklık veya ısı artışı (pıhtı şüphesi)
- Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı: 112'yi arayın
- Yarada kızarıklık, akıntı, ateş veya titreme (enfeksiyon şüphesi)
- Ani başlayan bilinç bulanıklığı, konuşmada tutarsızlık, aşırı uykululuk
- Yeni bir düşme sonrası ağrı veya bacağa yük verememe
- Kuyruk sokumu ya da topuklarda kızarıklığın geçmemesi, yara açılması (bası yarası başlangıcı)
SGK ile tedavi
Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. Aynı bölge için yıllık seans hakkı ve rapor kuralları SGK tarafından belirlenir. Ayrıntılar için SGK ile fizik tedavi rehberimizi okuyabilir veya 0312 230 60 40 numarasını arayabilirsiniz.
Diğer ortopedik programlarımız için ortopedik rehabilitasyon sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kalça kırığı ameliyatından sonra ne zaman yürünür?
İngiltere'deki NICE kılavuzu, uygun olan hastaların ameliyattan sonraki gün hareket ettirilmesini önerir. Bu ilk adımlar genellikle yürüteçle ve fizyoterapist eşliğinde atılır. Bağımsız yürümeye ne zaman geçileceği ise kırığın tipine, ameliyat yöntemine ve hastanın genel durumuna bağlıdır. Bu kararı cerrah ve FTR hekimi birlikte verir.
Yaşlılarda kalça kırığı iyileşme süresi ne kadardır?
Kemiğin kaynaması ve kasların toparlanması birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir; bazı yaşlı hastalarda daha uzun sürer. NHS, bazı kişilerin kırık öncesindeki gücüne tam dönemeyebileceğini de belirtir. Bu yüzden hedefler kişiye göre konur: Kimi için bastonla sokağa çıkmak, kimi için ev içinde güvenle dolaşmaktır.
Kalça kırığı sonrası fizik tedavi evde yapılabilir mi?
Evde fizik tedavi hizmetimiz yoktur. Tedavi merkezimizde, hekim muayenesinden sonra yapılır. Merkeze gelmekte zorlanıyorsanız evden alma ve bırakma (servis) hizmeti hakkında bilgi için bizi arayın.
Kalça kırığı sonrası fizik tedavi SGK kapsamında mı?
Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. Yıllık seans hakları ve rapor kuralları SGK tarafından belirlenir. Hasta danışmanımız hangi belgeleri getirmeniz gerektiğini size anlatır. Taburcu belgenizi ve ameliyat raporunuzu ilk muayeneye getirmeniz işlemleri kolaylaştırır.
Kalça kırığı sonrası yatağa bağlı kalmamak için ne yapılmalı?
Uzun süre yatmak kas kaybını, bası yarasını, pıhtı ve zatürre riskini artırır. Bu yüzden hekimin izin verdiği ölçüde erken hareket önemlidir. Gün içinde yataktan kalkıp sandalyeye oturmak, kısa yürüyüşler yapmak ve yatak içi egzersizler faydalıdır. Hasta hiç kalkamıyorsa yatağa bağlı hasta rehabilitasyonu ayrıca planlanır.
Kalça kırığından sonra tekrar düşmeyi nasıl önleriz?
Kalça kırığı yaşayan kişide tekrar düşme ve kırık riski yüksektir. Denge ve kas güçlendirme egzersizleri, ev düzenlemesi, uygun ayakkabı, göz kontrolü ve ilaçların gözden geçirilmesi riski azaltmaya yardım eder. Kemik sağlığı için osteoporoz değerlendirmesi de yapılmalıdır. Fizik tedavi programımızın son aşaması bu konuya ayrılır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.
