Osteoporoz Fizik Tedavi ve Egzersiz

Osteoporoz (kemik erimesi), kemiklerin inceldiği ve kolay kırıldığı bir durumdur. Çoğu zaman belirti vermez. Kişi, ilk kez bir kırık yaşadığında ya da boyunun kısaldığını fark ettiğinde durumu öğrenir. Osteoporoz fizik tedavisi, bu kişilerin güvenle hareket etmesine ve düşme riskini azaltmasına yardım eder. Ankara Maltepe'deki merkezimizde programı kişinin kemik durumuna ve dengesine göre planlıyoruz.

Şunu baştan belirtelim: Fizik tedavi kemik yoğunluğunu tek başına düzeltmez. Kemik yoğunluğu ölçümü, ilaç, kalsiyum ve D vitamini kararlarını hekiminiz verir. Fizik tedavinin payı ise kasları güçlendirmek, dengeyi ve duruşu desteklemek, günlük hareketleri güvenli hale getirmektir. Kalça ve bilek kırıkları çoğunlukla bir düşmeyle olduğu için bu katkı önemlidir.

Tedavi planı, FTR uzmanı hekimimizin muayenesinden sonra belirlenir. Fizyoterapistiniz her seansta aynı kişidir. İsterseniz yakınınız da seansa eşlik eder.

Kimler için? Hangi belirtilerle gelinir?

Kemik yoğunluğu ölçümünde (DEXA) osteoporoz saptanan kişiler
Bilek, omurga veya kalça kırığı geçirmiş olanlar
Omurgada çökme kırığı nedeniyle sırt ağrısı yaşayanlar
Boyu kısalan, sırtı öne doğru kamburlaşan kişiler
Son bir yıl içinde düşmüş ya da düşmekten korkan yaşlılar
Uzun süre kortizon kullanmış ve hekimi tarafından egzersize yönlendirilen kişiler

Osteoporozun kendisi genellikle ağrı yapmaz. Ağrı çoğu zaman bir kırığın ya da duruş bozukluğunun sonucudur. Yeni başlayan sırt ağrısında önce hekim muayenesi gerekir.

Fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?

Osteoporoz tanısı konduğu anda egzersize başlamak için uygun bir zamandır. Kırık olmadan önce kas gücünü ve dengeyi korumak, ileride düşme riskini azaltmaya yardım eder.

Kırık geçirmiş kişilerde zamanlama farklıdır. Omurga çökme kırığında ilk dönemde ağrı kontrolü ve güvenli hareket öğrenilir. Güçlendirme egzersizlerine hekiminizin uygun gördüğü zaman geçilir. Kalça kırığı sonrası süreç için ayrı sayfamıza bakabilirsiniz.

İlk muayene ve değerlendirmede neye bakıyoruz?

FTR uzmanı hekimimiz kemik yoğunluğu sonuçlarınızı, geçmiş kırıklarınızı, ilaçlarınızı ve düşme öykünüzü inceler. Ardından fizyoterapistiniz şu ölçümleri yapabilir:

Boy ölçümü ve duruş değerlendirmesi: Boy kısalması ve sırttaki kamburluk kaydedilir. Duvara sırtını dayadığınızda başınızın duvara ne kadar uzak kaldığı ölçülebilir.
Süreli Kalk ve Yürü Testi: Sandalyeden kalkıp 3 metre yürüyüp dönme süresi ölçülür. Düşme riski hakkında fikir verir.
30 saniye otur-kalk testi: 30 saniyede sandalyeden kaç kez kalkabildiğiniz sayılır. Bacak gücünü gösterir.
Berg Denge Ölçeği: Ayakta durma, dönme ve uzanma gibi kısa görevlerle dengeyi puanlar.
El kavrama gücü: Dinamometre denen küçük bir aletle ölçülür. Genel kas gücü hakkında bilgi verir.
VAS ağrı ölçeği: Varsa ağrınızı 0–10 arasında işaretlersiniz.

Bu sonuçlar programın yoğunluğunu belirler. Aynı ölçümler ileride tekrarlanır ve ilerlemeniz rakamlarla görülür.

Tedavi sürecinde neler yapıyoruz?

Osteoporozda egzersizin üç ayağı vardır: güç, denge ve duruş. Uluslararası öneriler bu üçünün birlikte yapılmasını önerir.

Kas güçlendirme: Bacak, kalça ve sırt kasları için direnç egzersizleri yapılır. Hafif ağırlıklar, lastik bantlar veya vücut ağırlığı kullanılır. Kaslar kemiğe çekme kuvveti uyguladığı için bu egzersizler kemik için de önemlidir.

Denge çalışmaları: Tek ayak üzerinde durma, ağırlık aktarma, farklı zeminlerde yürüme gibi çalışmalar yapılır.

Duruş ve sırt kası egzersizleri: Sırtı dikleştiren kaslar güçlendirilir. Omuzların öne düşmesini ve kamburluğu azaltmaya yardım eden egzersizler öğretilir.

Güvenli hareket eğitimi: Yerden bir şey alırken, yataktan kalkarken, alışveriş torbası taşırken omurgayı koruyan yöntemler gösterilir. Belden öne eğilmek yerine dizleri bükmek gibi küçük değişiklikler önemlidir.

Programda kullanılan yöntemler:

Egzersiz tedavisi: Programın temelidir.

Tedavi ne kadar sürer?

Merkezdeki program genellikle birkaç haftalık bir dönemdir. Bu sürede egzersizleri doğru ve güvenle yapmayı öğrenirsiniz. Seans sayısını hekiminiz belirler.

Osteoporozda egzersiz bir kür değil, yaşam boyu sürecek bir alışkanlıktır. Program bittikten sonra evde düzenli egzersizle devam etmek gerekir. Kemik ve kas, düzenli yük almadığında kazanılanı zamanla kaybeder.

Evde neler yapabilirsiniz?

Haftanın çoğu günü tempolu yürüyüş yapın. Yürüyüşte baston gerekiyorsa kullanın.
Fizyoterapistinizin verdiği güç ve denge egzersizlerini haftada birkaç gün düzenli yapın.
Yere eğilirken dizlerinizi bükün, belinizden eğilmeyin.
Ağır yükleri vücudunuza yakın taşıyın, yükü iki ele bölün.
Evdeki kaygan halıları kaldırın, banyoya tutunma barı taktırın, geceleri yol ışığı kullanın.
Güneşlenme, beslenme ve D vitamini konusunda hekiminizin önerilerine uyun.

Ev düzenlemesi için evde düşmeyi önleme rehberimize bakabilirsiniz.

Yakınlar için

Osteoporoz sessiz ilerlediği için aile çoğu zaman ilk kırıktan sonra fark eder. Anneniz veya babanız için yapabileceğiniz birkaç şey var:

Boyunun kısaldığını veya sırtının kamburlaştığını fark ederseniz hekime gitmesini önerin.
Evi birlikte gözden geçirin. Halılar, eşik yüksekliği ve banyo en sık sorun çıkan yerlerdir.
İlaçlarını düzenli kullanıp kullanmadığını takip edin. Bazı osteoporoz ilaçlarının özel kullanım kuralları vardır.
Egzersizleri yapmasını hatırlatın; mümkünse birlikte yürüyüşe çıkın.
Düşmekten korktuğu için hareketi azaltıyorsa bunu ekibimize söyleyin.

Daha fazla öneri için yakınlar için rehber sayfamıza bakabilirsiniz.

Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?

Hafif bir zorlanma, öksürük ya da eğilme sonrası ani başlayan şiddetli sırt ağrısı
Düşme sonrası kalça, bilek veya sırtta ağrı, bacağa yük verememe
Sırt ağrısıyla birlikte bacaklarda uyuşma, güçsüzlük veya idrar-dışkı kontrolünde sorun
Kısa sürede belirgin boy kısalması
Açıklanamayan kilo kaybı ya da gece uyandıran sürekli kemik ağrısı

SGK ile tedavi

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. Seans hakları SGK kurallarıyla belirlenir. Ayrıntılar için SGK ile fizik tedavi rehberimize bakabilir veya 0312 230 60 40 numarasını arayabilirsiniz.

Diğer kas-iskelet programlarımız için ortopedik rehabilitasyon sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Osteoporozda fizik tedavi işe yarar mı?

Fizik tedavi kemik yoğunluğunu tek başına düzeltmez; bunun için hekiminizin önerdiği ilaç, kalsiyum ve D vitamini planı gerekir. Ancak uygun egzersiz kasları güçlendirir, dengeyi ve duruşu destekler. Bu da düşme riskini azaltmaya yardım eder. Kalça ve bilek kırıkları çoğunlukla bir düşmeyle olduğu için bu önemli bir katkıdır.

Kemik erimesinde hangi hareketler yapılmamalı?

Genel olarak belden öne doğru hızlı eğilmek, öne eğilip aynı anda gövdeyi döndürmek ve bu pozisyonda yük kaldırmak önerilmez. Yere eğilirken dizleri bükmek daha güvenlidir. Omurga kırığı geçirmiş kişilerde ani ve yüksek darbeli hareketler de uygun olmayabilir. Size özel kısıtlamaları hekiminiz ve fizyoterapistiniz belirler.

Osteoporozda yürüyüş yeterli mi?

Tempolu yürüyüş faydalıdır ama tek başına yeterli değildir. Kılavuzlar kas güçlendirme ve denge egzersizlerini de önerir. Güç egzersizi kemiğe yük bindirir, denge egzersizi ise düşme riskini azaltmaya yardım eder. En uygun karışımı muayene ve değerlendirmeden sonra birlikte belirleriz. Yürüyüşü bu egzersizlerle birleştirmek, tek başına yürümekten daha kapsamlı bir katkı sağlar.

Omurga kırığı (çökme kırığı) sonrası fizik tedavi yapılır mı?

Evet, hekimin uygun gördüğü dönemde yapılabilir. İlk hedef ağrıyı kontrol etmek ve güvenli hareket etmeyi öğrenmektir. Ardından sırt kaslarını güçlendiren, duruşu destekleyen egzersizlere geçilir. Yeni başlayan şiddetli sırt ağrısı varsa önce hekim değerlendirmesi gerekir. Yataktan kalkma, oturma ve eşya taşıma gibi günlük hareketleri omurgayı koruyarak yapmayı da öğretiriz.

Osteoporoz fizik tedavisi SGK kapsamında mı?

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. Hangi durumda kaç seans planlanabileceği SGK kurallarına ve hekimin değerlendirmesine bağlıdır. Hasta danışmanımız size belgeler hakkında bilgi verir. Kemik yoğunluğu ölçüm sonuçlarınızı ilk muayeneye getirmeniz planlamayı kolaylaştırır.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Yararlanılan kaynaklar (8)