Protez Ameliyatına Evi Hazırlama

Anneniz ya da babanız için diz veya kalça protezi ameliyatı planlandıysa, aklınızdaki ilk sorulardan biri büyük ihtimalle şudur: "Eve dönünce nasıl idare edeceğiz?" Protez ameliyatı öncesi ev hazırlığı, bu sorunun en pratik cevabıdır. İyi hazırlanmış bir ev düşme riskini azaltır, günlük işleri kolaylaştırır ve hastanın kendine güvenmesine yardım eder.

Bu rehberi, Ankara Maltepe'deki merkezimizde protez sonrası fizik tedavi gören hastaların ve ailelerinin en çok zorlandığı noktaları düşünerek hazırladık. Oda oda ilerleyen bir kontrol listesi olarak kullanabilirsiniz. Kalça protezinde hareket kısıtlamaları olduğu için bazı maddeler özellikle kalça ameliyatlarına yöneliktir; bunları ayrıca belirttik.

Her ameliyat ve her hasta farklıdır. Hareket sınırlarını cerrahınız, fizik tedavi planını ise FTR uzmanı hekim belirler. Bu rehber, bu talimatların yerine değil yanına konmalıdır.

Hazırlığa ne zaman başlamalı?

Hazırlıkları ameliyattan en az bir-iki hafta önce bitirmeye çalışın. Tutunma barı taktırmak, bir eşya almak ya da yatağın yerini değiştirmek zaman alabilir. Son günlerde hastanın yeni düzeni denemesi çok faydalıdır. Örneğin kolçaklı sandalyeye oturup kalkmayı ya da yürüteçle koridorda dönmeyi prova edebilir.

Ameliyat öncesi bir aile toplantısı yapmanızı öneririz. Kim hangi gün yanında kalacak, alışverişi kim yapacak, kontrol randevularına kim götürecek? Bunları baştan konuşmak, ilk haftalardaki telaşı azaltır.

Giriş, koridor ve merdivenler

Kapı girişindeki paspasları ve eşik önündeki kayabilecek nesneleri kaldırın.
Koridoru boşaltın. Yürüteçle geçiş için en az yürütecin genişliği kadar serbest alan bırakın.
Yerdeki kabloları duvar kenarına sabitleyin.
Merdivenlerde iki taraflı tırabzan varsa çok iyi olur. Tek taraflıysa, çıkarken hangi elin tutacağını fizyoterapistinizle konuşun.
Evde merdiven varsa, ilk haftalarda gün boyunca tek katta yaşamayı planlayın.
Apartman merdiveni ve asansör durumunu önceden düşünün. Gerekirse ilk haftaları zemin kattaki bir yakının evinde geçirmek bir seçenektir.

Oturma odası

Doğru sandalye: Sert oturaklı, dik sırtlı ve iki kolçaklı bir sandalye hazırlayın. AAOS, yaklaşık 46–51 cm oturma yüksekliği önerir. Kolçaklar, kalkarken kollarla itmeyi sağlar.
Kalça protezinde: Otururken dizler kalçadan yukarıda olmamalıdır. Alçak kanepe, puf, derin berjer ve sallanan sandalye ilk haftalarda uygun değildir. Gerekirse sandalyeye sert bir minder ekleyin.
Kanepede oturmak istiyorsa, oturma yüksekliğini artırmak için sert minder kullanılabilir. Bunu önce fizyoterapistinizle konuşun.
Kumandayı, telefonu, gözlüğü, su şişesini ve ilaç kutusunu sandalyenin yanındaki bir sehpaya koyun.
Sehpaların sivri köşelerini ve yürüme yolunu daraltan eşyaları kenara çekin.
Halıları kaldırın ya da altına kaymaz taban koyup kenarlarını sabitleyin.

Yatak odası

Yatak, oturduğunuzda ayaklarınız yere düz basacak yükseklikte olmalıdır. Çok alçak yatak kalkmayı zorlaştırır, çok yüksek yatak ise inerken dengeyi bozar.
Çok yumuşak yatak dönmeyi ve kalkmayı zorlaştırabilir.
Yatağın iki yanında da yürüteçle geçebilecek kadar yer bırakın. Hangi taraftan inileceğini fizyoterapistiniz gösterecektir.
Başucuna, yataktan uzanarak açılabilen bir lamba koyun. Telefon ve su da elinizin altında olsun.
Yatak odasından tuvalete giden yolu geceleri aydınlatın. Prize takılan küçük gece lambaları bunun için pratik bir çözümdür.
Sık giyilen kıyafetleri dolabın bel ile omuz arasındaki raflarına taşıyın.
Kalça protezinde iki diz arasına yastık koyarak yan yatmak gerekebilir. Bunun için ek bir yastık hazırlayın.

Banyo ve tuvalet

Banyo, evde düşmelerin sık yaşandığı yerlerden biridir. Bu yüzden en çok özeni burada göstermenizi öneririz.

Klozet yükseltici: Kalça protezinde çoğu zaman gereklidir; diz protezinde de işi kolaylaştırır. Kolçaklı modeller ek destek sağlar. Takıldıktan sonra kaymadığından emin olun.
Alaturka tuvalet: Evde yalnızca alaturka tuvalet varsa ameliyattan önce mutlaka bir çözüm bulun. Portatif klozet veya alaturka tuvalet üzerine yerleştirilen klozet aparatları seçenek olabilir.
Tutunma barı: Klozet yanına ve duş alanına, duvara sağlam vidalanmış tutunma barı taktırın. Havlu askısı veya vantuzlu tutacaklar, vücut ağırlığını taşımak için güvenli değildir.
Duş: Küvete girip çıkmak ilk haftalarda zor ve risklidir. Mümkünse duşa kabin kullanın. Duş sandalyesi veya küvet oturağı hazırlayın.
Kaymaz paspas: Duşun içine ve çıkışına kaymaz paspas koyun.
Uzun saplı sünger ve el duşu: Eğilmeden yıkanmayı sağlar.
Yara iyileşene kadar banyo ve duşla ilgili cerrahınızın talimatlarına uyun.

Mutfak

Sık kullanılan tabak, bardak ve yiyecekleri tezgâh hizasına taşıyın. Alt dolaba eğilmek ve üst dolaba uzanmak için tabureye çıkmak istenmez.
Yürüteçle bir şey taşımak zordur. Yürütece takılan sepet veya tepsi işinizi kolaylaştırır.
Ameliyattan önce birkaç günlük yemeği hazırlayıp dondurucuya koyabilirsiniz.
Mutfakta kısa süreli oturmak için sabit, yüksekçe bir sandalye ya da tabure bulundurun.
Yere dökülen suyu hemen silin; ıslak zemin yürüteçle yürürken tehlikelidir.

Yardımcı aletler

Bu aletler, eğilmeden ve zorlanmadan günlük işleri yapmayı sağlar. Hangilerine ihtiyaç olduğunu hastanedeki ekip veya fizyoterapistiniz söyleyecektir.

Yürüteç, koltuk değneği veya baston: Boyu, hastanın boyuna göre ayarlanmalıdır.
Uzanma-tutma aleti: Yerden eşya almak için
Uzun saplı ayakkabı çekeceği ve çorap giyme aparatı: Özellikle kalça protezinde eğilmeden giyinmek için
Lastik bağcık veya cırtlı ayakkabı: Bağcık bağlamak için eğilmeyi önler
Arkası kapalı, kaymaz tabanlı terlik: Arkası açık terlikler düşme riskini artırır

Bazı yardımcı cihazların SGK tarafından karşılanıp karşılanmadığını hekiminize ya da hasta danışmanımıza sorabilirsiniz.

Hastanın kendi hazırlığı

Evin yanında hastanın bedeni de ameliyata hazırlanabilir. Hekim uygun görürse ameliyat öncesi dönemde:

Uyluk ve kalça kaslarını güçlendiren basit egzersizler yapılabilir.
Kolları güçlendirmek, yürüteç ve sandalyeden kalkarken işe yarar.
Yürüteç veya koltuk değneği kullanmak önceden öğrenilebilir.
Sigara kullanıyorsa bırakmak için hekimden destek istenebilir.
Diş, idrar yolu veya cilt enfeksiyonu gibi sorunlar varsa ameliyat öncesi hekime bildirilmelidir.

Ameliyat öncesi egzersiz programı da FTR uzmanı hekimin muayenesinden sonra planlanır. Ağrı egzersizi kısıtlıyorsa zorlamadan hekimle konuşulmalıdır.

Eve dönüşte ilk hafta

Taburcu olurken ilaç listesini, cerrahın hareket kısıtlamalarını ve kontrol tarihlerini yazılı olarak alın.
Pıhtı önleyici ilaç veya çorap önerildiyse düzenli kullanıldığını takip edin.
Hastanede öğrenilen egzersizlere evde ara vermeden devam edin.
Ayaktan fizik tedaviye ne zaman başlanacağını cerrahla konuşun. Merkeze gelmekte zorlanıyorsanız evden alma ve bırakma (servis) hizmeti hakkında bilgi için bizi arayın.
Merkezimize ilk gelişte nelerin olacağını ilk ziyaret rehberimizde okuyabilirsiniz.

Protez sonrası fizik tedavinin nasıl ilerlediğini merak ediyorsanız diz ve kalça protezi sonrası fizik tedavi sayfamıza bakabilirsiniz.

Yakınlar için: Görev paylaşımı

Protez ameliyatı sonrası ilk haftalar aile için yoğun geçebilir. Amerikan ortopedi akademisi AAOS, iyileşme döneminde her gün birinin hastayı kontrol etmesini önerir. Aşağıdaki görevleri kardeşler ve diğer aile üyeleri arasında paylaştırabilirsiniz:

Ev düzenlemesi ve alışveriş
İlk günlerde gece kalma nöbeti
Kontrol ve fizik tedavi randevularına ulaşım
İlaç takibi
Egzersiz hatırlatma ve eşlik

Hastanın her işini onun yerine yapmak yerine, güvenle yapabileceği işleri ona bırakın. Kendi işini görebilmek, iyileşmenin ve moralin önemli bir parçasıdır. Bakım veren olarak kendinize de zaman ayırın. Daha fazla öneri için yakınlar için rehber sayfamıza bakabilirsiniz.

Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?

Eve döndükten sonra şu belirtilerden birini fark ederseniz cerraha veya acil servise başvurun:

Baldırda yeni başlayan şişlik, ağrı veya kızarıklık
Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı (bu durumda 112'yi arayın)
Yarada artan kızarıklık, akıntı, ateş veya titreme
Kalça protezinde ani şiddetli ağrı, bacağın kısa görünmesi veya dönmesi
Düşme sonrası yeni ağrı ya da bacağa basamama

Kısa kontrol listesi

Sık sorulan sorular

Protez ameliyatından ne kadar önce evi hazırlamalıyız?

Hazırlıkları ameliyattan en az bir-iki hafta önce bitirmeniz önerilir. Böylece tutunma barı taktırmak, klozet yükseltici almak veya yatak odasını değiştirmek için zamanınız olur. Ameliyattan önceki son günlerde hasta da yeni düzeni deneyebilir; örneğin yükseltilmiş sandalyeye oturup kalkmayı veya yürüteçle koridorda dönmeyi prova edebilir.

Kalça protezi sonrası nasıl bir sandalyede oturulmalı?

Sert oturaklı, dik sırtlı ve iki kolçaklı bir sandalye uygundur. Oturma yüksekliği, otururken dizlerin kalçadan aşağıda kalmasını sağlamalıdır. Amerikan ortopedi akademisi AAOS, yaklaşık 46–51 cm oturma yüksekliği önerir. Alçak kanepe, puf ve derin koltuklar ilk haftalarda uygun değildir. Size özel kısıtlamaları cerrahınız belirler.

Klozet yükseltici gerekli mi?

Kalça protezinde çoğu zaman gereklidir; diz protezinde de oturup kalkmayı kolaylaştırır. Yükseltici, klozet oturma yüksekliğini artırarak kalçanın fazla bükülmesini önler. Kolçaklı modeller ayrıca destek sağlar. Evinizde alaturka tuvalet varsa, ameliyattan önce portatif klozet veya klozetli bir çözüm bulmanız gerekir. Takıldıktan sonra kaymadığını mutlaka deneyin.

Evimiz apartmanın üst katında ve asansör yok, ne yapmalıyız?

Merdiven çıkmak ilk günlerde zor olabilir ama çoğu hasta hastanede merdiven çalışması yaparak taburcu olur. Yine de ilk haftaları geçici olarak zemin kattaki bir yakının evinde geçirmek düşünülebilir. Bu kararı cerrahınız ve fizyoterapistinizle konuşun. Merkeze gelmekte zorlanıyorsanız evden alma ve bırakma (servis) hizmeti hakkında bilgi için bizi arayın.

Protez ameliyatından sonra evde kim kalmalı?

İlk günlerde, özellikle banyo ve gece tuvalete kalkma gibi durumlarda yanında birinin olması güvenliği artırır. AAOS, iyileşme döneminde her gün birinin hastayı kontrol etmesini önerir. Aile üyeleri arasında nöbet düzeni kurmak bakım verenin yorulmasını önler. Uzun süre yalnız kalacaksa bunu ekibimizle önceden konuşun.

Ameliyattan önce egzersiz yapmak faydalı mı?

Hekiminiz uygun görürse ameliyat öncesi kas güçlendirme ve yürüteç kullanmayı öğrenmek ameliyat sonrası dönemi kolaylaştırabilir. Kolları güçlendirmek, yürüteç ve sandalyeden kalkarken işe yarar. Ağrınız egzersizi kısıtlıyorsa zorlamayın; hekiminizle konuşun. Ameliyat öncesi program da FTR hekimi muayenesinden sonra planlanır. Hastanede yapılacak egzersizleri önceden görmek de hastanın kaygısını azaltabilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Yararlanılan kaynaklar (5)