Romatizmal Hastalıklarda Fizik Tedavi

Romatizmal hastalıklar; eklemleri, kasları ve bağ dokusunu etkileyen geniş bir hastalık grubudur. Bunların bir kısmı iltihaplıdır. Romatoid artrit, ankilozan spondilit ve sedef hastalığına bağlı eklem iltihabı (psöriatik artrit) bu gruptadır. Romatizmal hastalıklarda fizik tedavi, ilaç tedavisini tamamlayan önemli bir destektir. Ankara Maltepe'deki merkezimizde programı hastalığın türüne ve o anki durumuna göre planlıyoruz.

Bu hastalıkların çoğu uzun süreli seyreder. İlaç tedavisini romatoloji veya FTR hekiminiz yönetir. Fizik tedavinin amacı ise eklemlerin hareketini ve kas gücünü korumak, ağrıyla baş etmeyi öğretmek ve günlük işlerde bağımsızlığı sürdürmektir. Avrupa romatoloji birliği EULAR, fiziksel aktivitenin bu hastalarda standart bakımın parçası olmasını önerir.

Tedavi planı, FTR uzmanı hekimimizin muayenesinden sonra belirlenir. Fizyoterapistiniz her seansta aynı kişidir. İsterseniz yakınınız da seansa eşlik edebilir.

Kimler için? Hangi belirtilerle gelinir?

Romatoid artrit: Özellikle el, bilek ve ayaklarda iki taraflı eklem şişliği, sabah uzun süren tutukluk
Ankilozan spondilit (eksenel spondiloartrit): Genç yaşta başlayan, dinlenmekle artıp hareketle azalan bel ve kalça ağrısı, sabah tutukluğu
Psöriatik artrit: Sedef hastalığıyla birlikte parmak veya eklem şişlikleri
Lupus ve diğer bağ dokusu hastalıkları: Hekim uygun görürse eklem ve kas sorunları için
Fibromiyalji: İltihaplı olmasa da yaygın ağrı, yorgunluk ve uyku sorunu olan kişiler

Kireçlenme de bir romatizmal hastalık kabul edilir ama farklı bir yapıdadır. Bunun için kireçlenme (artroz) fizik tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?

Tanı konduktan sonra, ilaç tedavisiyle birlikte egzersize başlamak genellikle uygundur. Erken dönemde eklem hareketini korumak, ileride gelişebilecek kısıtlılıkları azaltmaya yardım eder.

Zamanlama, hastalığın aktivitesine göre değişir. Eklemlerin sıcak, şiş ve çok ağrılı olduğu alevlenme dönemlerinde yoğun egzersiz yapılmaz. Bu dönemde hafif hareketler ve dinlenme dengesi ön plandadır. Alevlenme geçtikçe program yeniden yoğunlaşır.

İlk muayene ve değerlendirmede neye bakıyoruz?

FTR uzmanı hekimimiz tanınızı, kullandığınız ilaçları, kan tahlillerinizi ve etkilenen eklemleri inceler. Gerekirse romatoloji hekiminizle iletişim kurulur. Ardından fizyoterapistiniz başlangıç ölçümlerini yapar:

VAS ağrı ölçeği: Ağrınızı 0–10 arasında işaretlersiniz.
Sabah tutukluğu süresi: Sabah kalktıktan sonra eklemlerin kaç dakikada açıldığını sorarız. Hastalığın aktivitesi hakkında ipucu verir.
Gonyometre: Etkilenen eklemlerin kaç derece hareket ettiğini ölçer.
El kavrama gücü: Dinamometre denen küçük bir aletle ölçülür. El tutulumu olan hastalarda önemlidir.
Sağlık Değerlendirme Anketi (HAQ): Giyinme, yemek, yürüme gibi günlük işlerdeki zorluğu sorar.
Ankilozan spondilitte omurga ölçümleri: Duvara yaslandığınızda başın duvara uzaklığı, öne eğilmede belin açılma miktarı ve nefes alırken göğüs genişlemesi ölçülür. BASFI ve BASMI adlı ölçekler bu ölçümleri özetler.

Aynı ölçümler belirli aralıklarla tekrarlanır. Böylece hem sizin hem hekiminizin ilerlemeyi somut olarak görmesi sağlanır.

Tedavi sürecinde neler yapıyoruz?

Program hastalığa ve kişiye göre değişir. Genel çerçeve şöyledir:

Hareket açıklığı egzersizleri: Eklemlerin tam hareket etmesini korumak için her gün yapılması gereken hareketlerdir.

Kas güçlendirme: Eklem çevresindeki kaslar güçlendikçe eklem daha iyi korunur. Güç egzersizleri eklemleri zorlamayacak biçimde, hafif dirençle başlar.

Aerobik egzersiz: Yürüyüş veya sabit bisiklet genel kondisyonu ve kalp sağlığını destekler. İltihaplı romatizmalarda kalp-damar sağlığı ayrıca önemlidir.

Ankilozan spondilite özel çalışmalar: Omurga esnekliği, dik duruş ve nefes egzersizleri programın merkezindedir. Yatarken sert yatak ve ince yastık gibi günlük öneriler de verilir.

Eklem koruma ve enerji tasarrufu: Özellikle el tutulumu olan hastalarda ağır poşeti parmaklarla değil kolla taşımak, kavanozu açma aparatı kullanmak gibi pratik yöntemler öğretilir. Günün işlerini dinlenme aralarıyla bölmek yorgunluğu azaltır.

Kullandığımız yöntemler:

Egzersiz tedavisi: Programın temelidir.
Manuel terapi: Hekiminiz uygun görürse, alevlenme olmayan dönemde egzersize yardımcı olarak kullanılabilir.

Tedavi ne kadar sürer?

Merkezdeki program genellikle birkaç haftalık bir dönemdir. Seans sayısını ve sıklığını hekiminiz belirler. Hastalığın seyrine göre yıl içinde tekrar programlar planlanabilir.

Romatizmal hastalıklar uzun süreli olduğu için egzersiz de hayatın parçası olmalıdır. Seanslarda öğrendiğiniz ev programını her gün yapmanız, kazanılanı korumanın temel yoludur.

Evde neler yapabilirsiniz?

Hareket açıklığı egzersizlerinizi her gün, tercihen sabah tutukluğu geçtikten sonra yapın.
Ilık duş, sabah tutukluğunu azaltmaya yardım edebilir.
Alevlenme günlerinde egzersizi azaltın ama tamamen bırakmayın; nazik hareketlere devam edin.
Günün işlerini bölün, aralarda dinlenin.
Mutfak ve banyoda eklem koruyucu aletler kullanın: kalın saplı kaşık, kavanoz açacağı, uzun saplı sünger gibi.
Sigara kullanıyorsanız bırakmak için hekiminizden destek isteyin; sigara bu hastalıkları olumsuz etkileyebilir.

Yakınlar için

Romatizmal hastalıklar görünmeyen bir yorgunluk ve ağrıyla seyredebilir. Yakınınız bir gün rahat, ertesi gün zorlanıyor olabilir. Bu dalgalanma hastalığın doğasıdır.

Kötü günlerde sabırlı olun; iyi günlerde onu harekete teşvik edin.
Kavanoz açmak, ağır poşet taşımak gibi eklemleri zorlayan işlerde yardım edin.
İlaçlarını düzenli kullanıp kullanmadığını ve kontrol randevularını takip edin.
Biyolojik ilaç kullanıyorsa ateş ve enfeksiyon belirtilerine dikkat edin.
Moral bozukluğu fark ederseniz ekibimizle konuşun. Uzun süreli ağrı ruh halini etkileyebilir.

Daha fazla öneri için yakınlar için rehber sayfamıza bakabilirsiniz.

Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?

Ateşle birlikte tek bir eklemde ani başlayan şişlik, kızarıklık ve şiddetli ağrı
Biyolojik veya bağışıklığı baskılayan ilaç kullanırken ateş, titreme, öksürük ya da yara
Gözde ağrı, kızarıklık ve ışığa hassasiyet (ankilozan spondilitte görülebilir)
Yeni başlayan nefes darlığı veya göğüs ağrısı
Boyun ağrısıyla birlikte kol veya bacaklarda uyuşma, güçsüzlük
Kısa sürede çok sayıda eklemde belirgin şişlik

SGK ile tedavi

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. Seans hakları SGK kurallarıyla belirlenir ve tanıya göre farklılık gösterebilir. Ayrıntılar için SGK ile fizik tedavi rehberimize bakabilir veya 0312 230 60 40 numarasını arayabilirsiniz.

Uzun süre kortizon kullananlarda kemik erimesi de gündeme gelebilir; bu konuda osteoporoz fizik tedavi sayfamızı okuyabilirsiniz. Tüm kas-iskelet programlarımız için ortopedik rehabilitasyon sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Romatoid artritte fizik tedavi yapılır mı?

Evet. Fizik tedavi, romatoid artritin ilaç tedavisinin yerini tutmaz ama onu tamamlar. Amaç eklem hareketini ve kas gücünü korumak, ağrıyı yönetmek ve günlük işleri kolaylaştırmaktır. Avrupa romatoloji birliği EULAR, fiziksel aktiviteyi bu hastalarda standart bakımın parçası olarak önerir. Program, hastalığın o anki aktivitesine göre ayarlanır.

Ankilozan spondilitte hangi egzersizler yapılır?

Genellikle omurga hareketliliğini koruyan esneme hareketleri, dik duruşu destekleyen sırt kası egzersizleri, göğüs kafesini genişleten nefes egzersizleri ve genel kondisyon çalışmaları yapılır. Bu egzersizlerin her gün düzenli yapılması önemlidir. Hangi hareketlerin size uygun olduğunu muayene ve ölçümlerden sonra belirleriz.

Romatizma alevlendiğinde egzersiz yapılır mı?

Alevlenme döneminde, yani eklemlerin şiş, sıcak ve ağrılı olduğu günlerde, zorlayıcı egzersizlere ara verilir. Ancak tamamen hareketsiz kalmak da önerilmez. Bu dönemde eklemleri nazikçe hareket ettiren hafif egzersizler yapılır. Alevlenme belirtilerini hekiminize bildirmeniz, ilaç tedavisinin gözden geçirilmesi için de önemlidir.

Romatizmal hastalıklarda fizik tedavi SGK kapsamında mı?

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. SGK kapsamında fizik tedavi için FTR uzmanı hekimin muayenesi ve raporu gerekir. Seans hakları SGK kurallarıyla belirlenir ve tanıya göre farklılık gösterebilir. Güncel bilgi için hasta danışmanımıza ulaşabilir veya SGK rehberimizi okuyabilirsiniz. Tanınızı gösteren rapor ve tahlil sonuçlarını ilk muayeneye getirmeniz işlemleri kolaylaştırır.

Fibromiyaljide fizik tedavi işe yarar mı?

Fibromiyalji iltihaplı bir romatizma değildir ama yaygın ağrı ve yorgunlukla seyreder. Kılavuzlar, bu durumda düzenli ve kademeli artırılan egzersizi tedavinin önemli bir parçası olarak önerir. Program yavaş başlar, kişinin tahammülüne göre artırılır. Uyku, stres ve günlük düzen de hekimle birlikte ele alınır.

Biyolojik ilaç kullanırken fizik tedavi yapılabilir mi?

Genellikle evet. Biyolojik ilaçlar ve fizik tedavi birbirini tamamlar. Ancak bu ilaçlar enfeksiyon riskini artırabildiği için ateş, halsizlik veya enfeksiyon belirtileri olduğunda seanslara ara verip hekiminize başvurmanız gerekir. Kullandığınız tüm ilaçları ilk muayenede hekimimize bildirin. İğne veya ilaç tarihine göre seans günleri de ayarlanabilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Yararlanılan kaynaklar (10)