İnme Sonrası Fizik Tedavi Ankara

İnme, beyne giden kanın bir damar tıkanması ya da kanama nedeniyle kesilmesidir. Halk arasında "felç" denir. Beynin hangi bölgesi etkilendiyse o bölgenin yönettiği işler bozulur: bir tarafta güçsüzlük, yürüme ve denge sorunu, kol ve elin kullanılamaması, konuşma ya da yutma güçlüğü bunların başında gelir. İnme sonrası fizik tedavi, Ankara'da Maltepe'deki merkezimizde bu kayıpları azaltmak ve günlük hayata dönüşü kolaylaştırmak için planlanır.

Beyin, hasar gördükten sonra yeni bağlantılar kurarak kendini bir ölçüde yeniden düzenleyebilir. Buna nöroplastisite (beynin uyum yeteneği) denir. Bu uyum kendiliğinden değil, düzenli ve tekrar eden çalışmayla güçlenir. Rehabilitasyonun amacı da budur: doğru hareketi yeterince tekrar ettirmek ve bunu günlük işe çevirmek.

Merkezimizde süreç FTR uzmanı hekimin muayenesiyle başlar. Tedavi planı muayeneden sonra hekim tarafından belirlenir. Fizyoterapistiniz her seansta aynı kişidir. Konuşma veya yutma güçlüğü varsa hekiminiz sizi uygun bir uzmana yönlendirir. Refakatçiniz seanslara girebilir.

Kimler için? Hangi sorunlarla gelinir?

İnme rehabilitasyonu, inmenin türünden ve üzerinden geçen süreden bağımsız olarak şu sorunları yaşayan kişiler için düşünülür:

Bir tarafta güçsüzlük (hemipleji veya hemiparezi: vücudun bir yarısında felç ya da kuvvet kaybı)
Yürürken ayağın sürtmesi, dizin geriye kilitlenmesi, sık tökezleme
Dengede zorlanma ve düşme korkusu
Kolu kaldıramama, eli açıp kapatamama, omuz ağrısı
Kaslarda katılık ve istemsiz kasılma (spastisite)
Yataktan kalkma, tuvalete gitme, giyinme gibi işlerde yardıma ihtiyaç duyma
Konuşmada, kelime bulmada veya yutmada güçlük

Yeni inme geçirmiş, hastaneden yeni çıkmış hastalar da gelir; yıllar önce inme geçirip son dönemde gerilediğini fark edenler de. İki durumda da önce hekim değerlendirmesi yapılır.

Fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?

Uluslararası kılavuzlar, hastanın genel durumu izin verdiği ölçüde rehabilitasyonun erken başlamasını önerir. Çoğu hastada ilk adımlar hastanede, yatak içinde pozisyon verme ve kısa süreli oturma ile atılır. Taburcu olduktan sonra ayakta tedaviye geçiş için beklememek önemlidir.

İyileşme genellikle ilk üç ile altı ayda daha hızlıdır. Bu, sonrasında bir şey yapılamayacağı anlamına gelmez. Geç dönemde de yürüme, denge ve günlük işlerde kazanım sağlanabildiğini gösteren çalışmalar vardır. İnmeden uzun süre sonra bile bir değerlendirme istemekte geç kalmış sayılmazsınız.

İlk haftalarda neler olacağını, evde nelere dikkat edeceğinizi adım adım anlattığımız İnme sonrası ilk 3 ay rehberi özellikle yakınlar için hazırlandı.

İlk muayene ve değerlendirmede neye bakıyoruz?

İlk gün FTR uzmanı hekim sizi muayene eder, hastane çıkış raporunuzu (epikriz), görüntülemelerinizi ve ilaçlarınızı inceler. Ardından fizyoterapistiniz bazı ölçümler yapar. Bu ölçümler bir sınav değildir. Başlangıç noktasını kaydetmemizi ve birkaç hafta sonra gelişmeyi sayılarla görmemizi sağlar.

Fugl-Meyer Değerlendirmesi: Kol ve bacakta istemli hareketin ne kadar geri geldiğini puanlar. Kolun ve elin hangi hareketleri yapabildiğini ayrıntılı gösterir.
Modifiye Ashworth Ölçeği: Kasa yavaşça hareket verirken hissedilen katılığı (spastisiteyi) 0 ile 4 arasında derecelendirir.
Berg Denge Ölçeği: Oturmak, ayağa kalkmak, uzanmak, dönmek gibi 14 günlük hareketle dengeyi ölçer. Düşme riskini anlamamıza yardım eder.
Süreli Kalk ve Yürü Testi: Sandalyeden kalkıp 3 metre yürüyüp geri dönüp oturmanın kaç saniye sürdüğüne bakar.
Fonksiyonel Ambulasyon Sınıflaması: Yürürken ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğunuzu, hiç yürüyemeyen düzeyden bağımsız yürüyen düzeye kadar sınıflar.
Barthel İndeksi: Yemek, giyinme, banyo, tuvalet, merdiven gibi günlük işlerde ne kadar bağımsız olduğunuzu puanlar.

Konuşma, anlama ya da yutmada sorun varsa hekiminiz sizi uygun bir uzmana yönlendirir. Hedefler bu sonuçlara göre, sizin ve ailenizin öncelikleriyle birlikte konur. "Banyoya kendi başıma gitmek" ya da "torunumu parka götürmek" gibi somut hedefler çalışmayı yönlendirir.

Tedavi sürecinde neler yapıyoruz?

Program kişiye göre değişir. Genel olarak şu çalışmaları birleştiririz:

Görev odaklı egzersiz: Oturup kalkma, yataktan sandalyeye geçme, bardak tutma gibi gerçek işleri çok sayıda tekrarla çalışırız. Kanıtlar, tekrar sayısının iyileşmede önemli olduğunu gösteriyor.
Yürüme ve denge eğitimi: Paralel bar, yürüteç ve baston ile başlayıp desteği adım adım azaltırız.
Kol ve el çalışmaları: Omzu korumaya yönelik pozisyonlar, kavrama ve bırakma egzersizleri, uygun hastalarda sağlam kolu kısıtlayarak etkilenen kolu kullandırma çalışmaları.
Spastisite yönetimi: Germe, pozisyonlama ve gerektiğinde ortez (ateller). İlaç ya da enjeksiyon gerekip gerekmediğine hekim karar verir.
Elektroterapi: Ayağı kaldıran kasları uyarmak gibi belirli amaçlarla, hekim önerisiyle elektroterapi uygulanabilir.

Tüm bu yöntemlerin nörolojik rehabilitasyon içindeki yerini nörolojik rehabilitasyon sayfamızda bir arada görebilirsiniz.

Tedavi ne kadar sürer?

Merkezimizde bir seans yaklaşık 60 dakika sürer. Yoğun dönemde çoğu hasta haftada birkaç gün gelir. Toplam süre inmenin büyüklüğüne, başlangıç düzeyine, yaşa ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Bazı hastalar birkaç haftalık bir dönemden sonra ev programıyla devam eder. Bazıları ise aylara yayılan, aralıklı dönemlere ihtiyaç duyar.

Süreyi ve seans sayısını FTR uzmanı hekiminiz belirler. Belirli aralıklarla ilk gün yaptığımız ölçümleri tekrarlarız. Böylece neyin işe yaradığını görür, planı gerekiyorsa değiştiririz. Kimseye "şu kadar sürede yürürsünüz" diye söz veremeyiz. Söz verebileceğimiz şey, gelişmeyi düzenli ölçüp sizinle açıkça paylaşmaktır.

Evde neler yapabilirsiniz?

Seanslar haftada birkaç saattir. Günün geri kalanı da iyileşmenin parçasıdır. Fizyoterapistiniz size yazılı bir ev programı verir. Genel olarak şunlar faydalıdır:

Etkilenen kolu ve eli günlük işlerde kullanmaya çalışın: bardak tutmak, kapı kolunu çevirmek, masayı silmek gibi.
Gün içinde uzun süre yatmayın. Oturma, ayakta durma ve kısa yürüyüşleri güne yayın.
Etkilenen kolu yatarken ve otururken yastıkla destekleyin. Kolu çekerek kaldırmayın.
Evdeki halıları sabitleyin, gece koridora ışık koyun, banyoya tutunma barı taktırın. Ayrıntılı liste için evde düşmeyi önleme rehberimize bakın.
Kaymayan tabanlı, arkası kapalı ayakkabı giyin. Terlikle yürüme çalışması yapmayın.

Egzersizleri ağrı veya aşırı yorgunluk yaratacak şekilde zorlamayın. Emin olmadığınız bir hareketi yapmadan önce fizyoterapistinize sorun.

Yakınlar için

İnme bütün aileyi etkiler. Hastanın yanında olan kişi çoğu zaman eşi ya da çocuğudur ve birden bakım veren rolüne girer. Seanslara katılmanızı öneriyoruz. Yataktan sandalyeye geçişte nasıl destek olacağınızı, kolu nasıl tutacağınızı ve ev egzersizlerini fizyoterapistin yanında öğrenmek, evde hem hastayı hem sizi korur.

Her şeyi hastanın yerine yapmak sevgiden gelir, ama iyileşmeyi yavaşlatabilir. Mümkünse hastanın kendi yapabileceği kısmı yapmasına izin verin, siz yalnızca güvenliği sağlayın. İnme sonrası depresyon, sinirlilik ve ağlama nöbetleri sık görülebilir. Bunları hekime söyleyin, çünkü tedavi edilebilir.

Kendi yorgunluğunuzu da ihmal etmeyin. Bakımı aile içinde paylaşmak, kısa molalar vermek uzun vadede herkes için daha iyidir. Hasta yakınlarına yönelik diğer bilgiler yakınlar için rehberimizde yer alıyor.

Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?

Aşağıdaki durumlardan birini görürseniz fizik tedaviyi beklemeden 112'yi arayın. Bunlar yeni bir inmenin işareti olabilir:

Yüzün bir tarafında ani kayma, gülümserken ağız kenarının düşmesi
Bir kol ya da bacakta ani güçsüzlük veya uyuşma
Konuşmada ani bozulma, söyleneni anlayamama
Ani görme kaybı, ani ve çok şiddetli baş ağrısı, ani denge kaybı

Şu durumlarda da kısa sürede hekiminize başvurun: bacakta tek taraflı şişlik, kızarıklık ve ağrı (pıhtı belirtisi olabilir); yemek sırasında sık öksürme, ateş ve nefes darlığı (yutma sorununa bağlı akciğer enfeksiyonu olabilir); bir düşme sonrası geçmeyen ağrı; omuzda giderek artan ağrı.

SGK ile tedavi

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. İnme sonrası fizik tedavi, hekim muayenesi ve SGK kurallarına uygun rapor ile SGK kapsamında planlanabilir. Kayıt sırasında kimliğiniz yeterlidir; hastane çıkış raporu ve görüntülemelerinizi de getirmenizi rica ederiz. Adımlar ve sık sorulan konular için SGK ile fizik tedavi rehberimize bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İnme sonrası fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?

Hastanın durumu elverdiğinde, genellikle hastanede ilk günlerde yatak içi hareketlerle başlanır. Taburculuktan sonra ayakta tedaviye geçiş için bekletmemek önemlidir. İyileşme ilk aylarda hızlı olur, ama aylar ya da yıllar sonra başlanan rehabilitasyon da işe yarayabilir. Başlama zamanına hastanın nörolog ve FTR hekimi birlikte karar verir.

Felç sonrası fizik tedavi kaç seans sürer?

Sabit bir sayı yoktur. İnmenin büyüklüğü, etkilenen bölge, yaş ve diğer hastalıklar süreyi belirler. Çoğu hasta birkaç hafta süren yoğun bir dönemin ardından ev programıyla devam eder, gerekirse yeni dönemler planlanır. Seans sayısını FTR uzmanı hekim muayeneden sonra belirler ve düzenli ölçümlerle günceller.

Felçli hasta ne zaman yürür?

Bunu önceden kesin söylemek mümkün değildir. Birçok hastada yürüme ilk aylarda gelişir, bazı hastalarda ise baston ya da yürüteç gibi bir yardımcı araç gerekir. Değerlendirmede yürüme düzeyinizi ölçekle belirleriz ve hedefi hekimle birlikte, sizin durumunuza göre koyarız. Gelişmeyi kısa aralıklarla ölçerek takip ederiz.

İnme sonrası fizik tedaviyi SGK karşılıyor mu?

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. Fizik tedavi, hekim raporu ve SGK kurallarına uygun planlandığında SGK kapsamında yapılabilir. Katılım payı ve seans kuralları dönemsel olarak değişebildiği için kayıt sırasında danışmanımız güncel bilgiyi verir. Ayrıntılar için SGK ile fizik tedavi rehberimize bakabilirsiniz. İlk gün kimliğinizi ve hastane çıkış raporunuzu getirmeniz yeterlidir.

Felç geçiren hastaya evde fizik tedavi yapılır mı?

Evde fizik tedavi hizmetimiz yoktur. Tedavi merkezimizde, hekim muayenesinden sonra yapılır. Merkeze gelmekte zorlanıyorsanız evden alma ve bırakma (servis) hizmeti hakkında bilgi için bizi arayın. Yatak içi hareket, transfer ve ev içinde güvenli yürüme için yapılacak egzersizleri seanslarda size ve yakınınıza gösteririz.

Felçli kol ve el tekrar çalışır mı?

Kol ve eldeki gelişme çoğu hastada bacaktan daha yavaştır ve kişiden kişiye çok değişir. İlk değerlendirmede kolda istemli hareket olup olmadığına bakarız, çünkü bu durum yol haritasını etkiler. Tekrar tekrar yapılan görev odaklı çalışmalar ve evde günlük kullanım teşvik edilir. Sonuç için garanti verilemez; hedefler gerçekçi konulur.

Seansa hasta yakını girebilir mi?

Evet, refakatçiniz seansa girebilir. Hatta bunu öneririz. Yakınınız doğru tutma, yataktan sandalyeye geçiş ve ev egzersizlerini fizyoterapistin yanında öğrenirse evdeki çalışma daha güvenli olur. Her seansta aynı fizyoterapistle çalıştığınız için soruları sormak da kolaylaşır. Ayrıca kadın ya da erkek fizyoterapist tercihinizi randevu alırken belirtebilirsiniz. Böylece hem hasta hem de yakını kendini daha rahat hisseder.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Yararlanılan kaynaklar (7)