Parkinson Hastalığında Fizik Tedavi

Parkinson tanısı almış ve şu sorunları yaşayan kişiler fizik tedaviden yarar görebilir:

• Adımların küçülmesi, ayakların sürtmesi, yürürken hızlanıp duramama
• Yürürken ya da kapı eşiğinde "ayakların yere yapışması" (donma)
• Dönerken, arkaya doğru ya da ayağa kalkarken dengesizlik, düşme
• Öne ve yana eğilen duruş, sırt ve boyun ağrısı
• Yatakta dönmekte, sandalyeden kalkmakta zorlanma
• Yazının küçülmesi, düğme iliklemek gibi ince işlerde zorluk
• Sesin kısılması, konuşmanın anlaşılmaz hale gelmesi, yutma güçlüğü

Yeni tanı almış ve henüz belirgin sorunu olmayan kişiler de bir değerlendirmeden yarar görebilir. Bu dönemde doğru egzersiz alışkanlığını kazanmak ileriye yönelik bir yatırımdır.

Avrupa Parkinson fizyoterapi kılavuzu ve Parkinson's UK, fizyoterapinin tanıdan kısa süre sonra, belirtiler hafifken başlamasını önerir. Erken dönemde odak kondisyon, kuvvet ve dengeyi korumaktır. Orta dönemde donma, düşme ve dönüşlerdeki zorluk öne çıkar. İleri dönemde ise yatak içi hareket, transfer ve bakım verenin eğitimi ağırlık kazanır.

Hangi evrede olursanız olun değerlendirme için geç değildir. Özellikle son zamanlarda düşme ya da düşme korkusu yaşadıysanız beklemeyin. Dengeyle ilgili ayrıntılı bilgi denge bozukluğu ve düşme riski sayfamızda yer alıyor.

FTR uzmanı hekim sizi muayene eder, nöroloji raporlarınızı ve ilaçlarınızı inceler. Hangi ilacı hangi saatte aldığınızı bilmemiz önemlidir, çünkü hareket kabiliyeti gün içinde ilaca göre değişebilir. Ardından fizyoterapistiniz şu ölçümleri yapabilir:

• MDS-UPDRS (Birleşik Parkinson Hastalığı Derecelendirme Ölçeği) motor bölümü: Titreme, katılık, yavaşlık, yürüme ve duruşu puanlar. Hastalığın hareket üzerindeki etkisini izlemenin yaygın yoludur. Tam ölçek çoğu zaman nörolog tarafından uygulanır.
• Hoehn ve Yahr evrelemesi: Hastalığın bir ya da iki tarafı etkileyip etkilemediğini ve dengeye etkisini 1–5 arasında sınıflar.
• Berg Denge Ölçeği: Günlük hareketler sırasında dengeyi ölçer.
• Süreli Kalk ve Yürü Testi: Sandalyeden kalkıp 3 metre yürüyüp dönmenin süresini ölçer. Dönüş sırasında donma olup olmadığına da bakarız.
• Mini-BESTest: Dengeyi farklı açılardan, örneğin itildiğinde toparlanma ve dikkat bölünürken yürüme üzerinden değerlendirir.
• Donma Anketi: Donmanın ne sıklıkla ve hangi durumlarda olduğunu sizin anlatımınızla kaydeder.

Bu sonuçlar ve sizin öncelikleriniz birlikte hedefleri belirler. Örneğin "mutfakta dönerken düşmemek" ya da "markete tek başıma yürüyebilmek" gibi.

Parkinson fizyoterapisinin temel başlıkları şunlardır:

• Geniş ve büyük hareketler: Parkinson hareketleri küçültür. Bilinçli olarak büyük adım atma, kolları geniş sallama ve dik durmayı tekrar tekrar çalışırız.
• İpucu (cueing) stratejileri: Ritimli sayma, metronom, müzik veya yere çizilen çizgilerle adım başlatmayı ve donmayı aşmayı öğretiriz.
• Denge eğitimi: Ağırlık aktarma, dönme, geri adım ve itilince toparlanma çalışmaları.
• Kuvvet ve esneklik: Bacak ve gövde kaslarını güçlendirme, göğüs ve kalça ön yüzünü esnetme.
• Aerobik egzersiz: Yürüme bandı, bisiklet gibi dayanıklılığı artıran çalışmalar.
• Günlük işler için stratejiler: Yatakta dönme, sandalyeden kalkma, arabaya binme gibi hareketleri adımlara bölerek çalışma.

Parkinson ilerleyen bir hastalık olduğu için fizik tedavi tek seferlik bir kür gibi değil, uzun vadeli bir alışkanlık gibi düşünülmelidir. Çoğu hastada birkaç haftalık yoğun bir dönem yapılır, ardından ev programıyla devam edilir. Belirtiler değiştikçe ya da yeni bir sorun ortaya çıktıkça yeni dönemler planlanabilir.

Merkezimizde bir seans yaklaşık 60 dakika sürer. Toplam süreyi ve seans sayısını FTR uzmanı hekiminiz belirler. İlk gün yaptığımız ölçümleri belirli aralıklarla tekrarlar, sonuçları sizinle paylaşırız.

Parkinson'da evde düzenli egzersiz, seanslar kadar önemlidir. Parkinson's UK, haftada toplam iki buçuk saat aktif olmayı önerir. Bunu güne yayılmış kısa bölümlerle yapabilirsiniz.

• Egzersizleri ilacın etkili olduğu saatlerde yapın.
• Her gün kısa bir yürüyüş yapın; adımlarınızı bilinçli olarak büyütün, kollarınızı sallayın.
• Donma olursa durun, dik durun, ağırlığınızı bir ayağa verin ve ritim sayarak adım atın.
• Dar yerlerde ve dönüşlerde dar daireler yerine geniş yay çizerek dönün.
• Evde kapı eşiklerini, kaygan halıları ve dağınık kabloları azaltın. Evde düşmeyi önleme rehberimiz yardımcı olabilir.
• Yatak kenarına ve tuvalete tutunma yeri ekleyin.

Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, belirgin baş dönmesi ya da nefes darlığı olursa durun ve hekiminize danışın.

Merkezimiz SGK anlaşmalıdır. Parkinson için fizik tedavi, hekim muayenesi ve SGK kurallarına uygun rapor ile SGK kapsamında planlanabilir. İlk gün kimliğinizi, nöroloji raporlarınızı ve ilaç listenizi getirmeniz yeterlidir. Adımlar için SGK ile fizik tedavi rehberimize bakabilirsiniz.